Tavaf Nasıl Yapılır? Adım Adım Tavaf ve Okunacak Dualar

Tavaf nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı bellidir: Hacerü’l-Esved hizasından başlanır, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yedi şavt dönülür ve ardından iki rekât tavaf namazı kılınır. Mescid-i Harâm’a ilk kez giden biri için asıl sorular ise sahada ortaya çıkar: başlangıç hizası nasıl bulunur, ızdıba ve remel nasıl yapılır, kalabalıkta şavtlar nasıl sayılır, hangi kat tercih edilmeli, abdest bozulursa ne olur? Bu rehberde tavafın tanımından çeşitlerine, adım adım uygulamasından şavt sayımı ve tavaf namazına kadar bütün ayrıntıları Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları ve TDV İslâm Ansiklopedisi ile birlikte ele aldık.

Tavaf Nedir?

Tavaf, Hacerü’l-Esved’in hizasından başlanarak ve Kâbe sola alınarak Beytullah’ın etrafında yedi defa dönmektir; bu dönüşlerin her birine şavt, tavafın yapıldığı alana ise metâf denir. Kâbe’nin tavaf edilmesi Kur’an-ı Kerim’de “Sonra kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt-i Atik’i (Kâbe’yi) tavaf etsinler.” âyetiyle emredilmiştir (Hac 22/29).

Tavaf çeşitleri nelerdir?

Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre tavaf, hükmü itibarıyla farz, vacip, sünnet ve nafile olmak üzere dört; yapılışı itibarıyla kudüm, ziyaret, vedâ, umre, nezir, nafile ve tahiyye olmak üzere yedi çeşittir. İsimleri ve hükümleri farklı olsa da bu tavafların hepsinin yapılışı, farzları, vacipleri ve sünnetleri aynıdır.

Hangi tavaf yapılırsa yapılsın temel usul aynıdır; farklılık ızdıba, remel ve ardından sa’y yapılıp yapılmayacağı gibi ayrıntılardadır. Hac tavaflarının zamanlaması için hac nasıl yapılır yazımızı okuyabilirsiniz.

Tavaf Nasıl Yapılır?

Tavaf, abdestli olarak Hacerü’l-Esved hizasına gelip niyet etmek, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yedi şavt dönmek ve ardından iki rekât namaz kılmakla tamamlanır. Aşağıdaki adımlar umre tavafını esas alır:

1. Abdest alın ve niyet edin Mescid-i Harâm’a abdestli girin; Hacerü’l-Esved hizasına gelmeden önce yapacağınız tavafa niyet edin.
2. Erkekseniz ızdıba yapın Sa’y yapacaksanız ridanın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omza atın, sağ omzunuzu açık bırakın.
3. Hacerü’l-Esved’i selamlayın Hizaya gelince yüzünüzü taşa çevirip elleri kaldırarak “Bismillâhi Allāhü ekber” deyin; imkân varsa öpün, yoksa uzaktan selamlamak yeterlidir.
4. Sağa dönüp yürümeye başlayın Kâbe sol tarafınızda kalacak şekilde ilerleyin; Hatîm denilen yarım daire alanın dışından dolaşın.
5. İlk üç şavtta remel yapın Erkekler, sa’y yapılacak tavafın ilk üç şavtında hızlı ve çalımlı adımlarla yürür; kalan dört şavt normal yürüyüşle tamamlanır.
6. Her şavtı hizada sayın Hacerü’l-Esved hizasına her gelişinizde bir şavtı tamamlamış olursunuz; sayıyı yalnız bu noktada artırın.
7. Yedinci şavtı tamamlayın Yedi şavt bitince ızdıbayı bozup ridayı iki omzunuzu örtecek şekilde düzeltin.
8. Tavaf namazını kılın Mümkünse Makām-ı İbrâhim’in arkasında, değilse mescidin uygun bir yerinde iki rekât namaz kılın.
9. Zemzem içip sa’ye geçin Namazdan sonra zemzem için; umre yapıyorsanız Safa tepesine yönelerek sa’ye başlayın.

Umrenin tamamını sırasıyla görmek isterseniz umre nasıl yapılır rehberimize göz atabilirsiniz.

Tavaf kaç şavttır?

Tavaf yedi şavttır. Hanefî mezhebine göre ziyaret ve umre tavafının ilk dört şavtı farz, kalan üç şavtı vaciptir; ilk dört şavtı yapmayan kimsenin tavafı geçersizdir, üç veya daha az şavtı terk edene ise dem gerekir. Diğer üç mezhepte farz veya vacip tavafı yedi şavta tamamlamak farz olduğundan eksik tavafın mutlaka iade edilmesi gerekir; bütün tavaflarda eksik kalan şavtlar usulüne uygun biçimde tamamlanırsa ilgili cezalar düşer.

Nafile tavaf nasıl yapılır?

Nafile tavaf da farz tavafla aynı usulle, yedi şavt olarak ve abdestli yapılır; farkı ihram şartı aranmaması ve ardından sa’y gerekmemesidir. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre Mekkeli olmayanların Mekke’de bulundukları sürece Mescid-i Harâm’da nafile namaz kılmaktan çok nafile tavaf yapmaları daha faziletlidir; nafile umre yerine de nafile tavafı tercih etmeleri uygun olur. Her nafile tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılmak Hanefî mezhebinde vaciptir.

Tavafa Başlamadan Önce Hazırlık

Tavafa başlamadan önceki birkaç dakikalık hazırlık, yedi şavtın tamamını huzurla yapmanızı sağlar. Abdestinizi Mescid-i Harâm’a girmeden, otelde ya da mescidin abdesthanelerinde tazeleyin. Terliklerinizi kapı önlerindeki raflara bırakmak yerine küçük bir bez torbaya koyup yanınızda taşımak, çıkışta kaybolma riskini ortadan kaldırır. Grup hâlinde gidiyorsanız tavaftan sonra buluşacağınız yeri önceden belirleyin; mescidin kapı numaraları bu iş için en iyi işarettir.

• Abdestli olun ve avret yerinin tamamen örtülü olduğundan emin olun.
• Ayakkabı torbası, küçük bir su şişesi ve şavt sayacı yanınızda olsun.
• Çantanızı önde taşıyın, değerli eşyalarınızı ihram kemerinde saklayın.
• Telefonu sessize alın; fotoğraf için tavafı bölmeyin.
• Yaşlı veya yavaş yürüyen bir yakınınız varsa kat seçimini önceden yapın.

Tavaf yaparken nasıl niyet edilir?

Niyet kalp ile yapılır ve dil ile söylenmesi güzeldir. Türkçe olarak “Allah’ım, senin rızan için umre tavafını yapmak istiyorum; bunu bana kolaylaştır ve kabul eyle” denebilir. Nafile tavafta ise tavafın türü buna göre ifade edilir. Hanefî mezhebinde tavafın türünü belirtmek şart değildir; mutlak olarak tavafa niyet etmek yeterli görülür. Tavafa niyet, Hacerü’l-Esved hizasına gelmeden biraz önce yapılır.

Tavaf abdestsiz yapılır mı?

Hayır. Tavafı abdestli yapmak Hanefîlere göre vacip, diğer mezheplere göre farzdır. Hanefî mezhebine göre umre tavafının tamamını, bir kısmını, hatta bir şavtını abdestsiz, cünüp, lohusa veya âdetli olarak yapmak dem gerektirir; ancak tavaf abdestli olarak yeniden yapılırsa ceza ortadan kalkar. Şâfiî mezhebine göre ise abdestsiz yapılan tavaf geçersiz olduğundan mutlaka iade edilmelidir.

Tavafa Nereden Başlanır? Hacerü’l-Esved Hizası

Tavaf, Kâbe’nin Hacerü’l-Esved’in bulunduğu köşesinin hizasından başlar ve her şavt yine bu hizada tamamlanır. Hacerü’l-Esved, Kâbe kapısının sol tarafındaki köşede yer alır. Başlangıç noktasını kalabalıkta bulmak için Mescid’in bu hizaya bakan duvarında bulunan yeşil ışıklı işaretten yararlanılır; üst katlarda da benzer yönlendirmeler bulunur. Uygulamalar zamanla değişebildiği için bulunduğunuz katta işareti göremezseniz görevlilere veya rehberinize sorun. Kâbe’nin köşelerini ve bölümlerini daha yakından tanımak için Kâbe’nin bölümleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Hizaya gelindiğinde yüz Hacerü’l-Esved’e doğru çevrilir, eller kaldırılarak tekbir getirilir ve taş selamlanır; buna istilam denir ve her şavtın başında tekrarlanır. Sonra sağa dönülerek Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yürümeye başlanır.

Kalabalıkta Hacerü’l-Esved’e dokunmak gerekir mi?

Hayır. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre tavaf mahalli tenha olur ve yaklaşmak mümkünse taş öpülür; öpme imkânı bulunamazsa bu sünnet, uzaktan eller kaldırılıp “Bismillâhi Allāhü ekber” denilerek selamlamakla yerine getirilmiş olur. Aynı fetvada izdiham hâlinde taşı öpmek için başkalarına eziyet etmenin ve kadın erkek sıkışık hâlde bulunmanın caiz olmadığı, Hacerü’l-Esved’e dokunamamanın hiçbir şekilde tavafta eksikliğe sebep olmadığı belirtilir.

Hacerü’l-Esved hizasını geçtikten sonra fark edersem ne yapmalıyım?

Başlangıç hizasını geçtiğinizi fark ederseniz kalabalığa ters yönde yürümeye çalışmayın. Tavafa devam edip bir sonraki gelişinizde Hacerü’l-Esved hizasından itibaren şavtları saymaya başlamanız en güvenli yoldur. Tavafın tamamının ya da çoğunun geri geri yürünerek yapılması hâlinde tavafın iade edilmesi gerektiğini de hatırlatalım.

Izdıba ve Remel Uygulamada Nasıl Yapılır?

Izdıba, tavaf esnasında sağ omuz ve kolu açık bırakmak; remel ise erkeklerin tavafın ilk üç şavtında hızlı adımlarla çalımlı bir şekilde yürümesidir. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre remel ve ızdıba yalnızca ardından sa’y yapılacak tavaflarda sünnettir; remel ilk üç şavtta, ızdıba ise bütün şavtlarda uygulanır. İhram örtüsünün genel düzeni için ihram nasıl giyilir yazımızı okuyabilirsiniz.

Tavaf namazı kılarken ızdıba yapmak mekruhtur; bu nedenle yedi şavt bitince rida yeniden iki omzu örtecek şekilde düzeltilir. Remel koşmak veya sıçramak değildir; amaç güçlü ve canlı bir yürüyüştür. Kalabalıkta remel yaparken çevrenizdekilere çarpmamaya özen gösterin.

Remel yapılamazsa tavaf geçerli olur mu?

Evet. Remel ve ızdıba sünnet olduğundan kalabalık, yaşlılık veya hastalık sebebiyle yapılamamaları tavafın geçerliliğini etkilemez ve terk edilmeleri durumunda herhangi bir ceza gerekmez. Kalabalık nedeniyle Kâbe’ye yakın yerde remel yapılamıyorsa biraz daha dış halkada yapmak tercih edilebilir; bu da mümkün değilse normal yürüyüşle devam edilir.

Şavtları Doğru Saymak

Tavafta en sık yaşanan sorunlardan biri şavt sayısını karıştırmaktır. Dua ve zikirle meşgulken, kalabalıkta yön bulmaya çalışırken ya da grup arkadaşlarınızı takip ederken sayıyı kaçırmak çok kolaydır. Birkaç basit yöntem bu riski büyük ölçüde azaltır:

1. Yedi boncuklu bir tespih veya parmağa takılan dijital sayaç kullanın.
2. Her şavtı yalnızca Hacerü’l-Esved hizasına geldiğinizde sayın, arada sayı tutmayın.
3. Grup hâlindeyseniz sayma görevini bir kişiye verin ve her şavt sonunda işaretle teyit edin.
4. Rükn-i Yemânî köşesini bir ara işaret olarak kullanın; bu köşeyi geçtiğinizde şavtın sonuna yaklaştığınızı bilirsiniz.
5. Hatîm denilen yarım daire şeklindeki alanın dışından dolaşın; Hatîm’in içinden geçilen şavt eksik sayılır.

Şavt sayısında şüpheye düşülürse ne yapılır?

Kaç şavt yaptığına karar veremeyen kimse az olan sayıyı esas alarak tavafını tamamlar. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre Hanefî mezhebinde bu tereddüt hac veya umre tavafında yaşanmışsa tavafın yeniden yapılması gerekir; kişi bu konularda sık sık şüpheye düşen biriyse emin olduğu asgari sayıyı esas alır. Tavaf tamamlandıktan sonra ortaya çıkan tereddüde ise itibar edilmez.

Rükn-i Yemânî’ye dokunmak gerekir mi?

Rükn-i Yemânî, Hacerü’l-Esved’den önce uğranan son köşedir ve bu köşeyi selamlamak tavafın sünnetleri arasında sayılır. İmkân varsa elle dokunulur; kalabalık nedeniyle dokunulamıyorsa uzaktan işaret etmeye gerek yoktur, yürüyüşe devam edilir.

Kalabalıkta Tavaf ve Kat Seçimi

Mescid-i Harâm’da tavaf; Kâbe’nin çevresindeki açık alan olan metâf zemininde, üst katlarda ve çatı katında yapılabilir. Zemin katta halka dar olduğu için bir şavt daha kısa sürer, ancak kalabalık ve sıkışıklık artar. Üst katlarda ise daha rahat yürünür fakat halka genişlediği için mesafe belirgin biçimde uzar. İhramlı olmayanların metâf zeminine girişi yoğun dönemlerde sınırlandırılabildiğinden, güncel düzenlemeleri görevlilerden öğrenmek gerekir.

Kat seçiminde şu ölçüler yol gösterir:

• Zemin (metâf) katı: en kısa mesafe, en yoğun kalabalık; ihramlılara öncelik verilebilir.
• Birinci kat: orta mesafe, zemine göre daha rahat yürüyüş.
• Çatı katı: en uzun mesafe, en rahat tempo; yaşlı ve yavaş yürüyenler için uygun.
• Tekerlekli sandalye güzergâhları: görevlilerin yönlendirdiği katlarda kullanılır.

Kalabalığın en az olduğu saatler genellikle kuşluk vakti ile öğle arası ve gece yarısından sonrasıdır; Cuma günleri, Ramazan geceleri ve namaz vakitlerinin hemen öncesi ise en yoğun zamanlardır. Kalabalıkta akıntıya karşı yürümemek, ani duruşlar yapmamak ve Kâbe’ye yaklaşmak için halkayı çaprazlamasına kesmemek hem kendi güvenliğiniz hem de başkalarının huzuru için önemlidir. Mescide yakın konaklamanın tavaf planına etkisini yürüme mesafesinde umre sayfamızda anlattık.

Tavaf sırasında namaz vakti girerse ne yapılır?

Farz namaz için kamet getirilmesi ya da abdestin bozulması gibi bir durumda tavaf olduğu yerde bırakılır, kalan kısmı daha sonra tamamlanır. Namaz cemaatle bulunulan yerde kılınır, ardından tavafa kalınan yerden devam edilir; tavafa baştan başlamak gerekmez. Bu durumda kaldığınız şavtı hatırlamak için sayacınızı kontrol etmeyi unutmayın.

Tavafta abdest bozulursa ne olur?

Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre tavaf esnasında abdesti bozulan kişi, Hanefî ve Şâfiîlere göre abdest alarak tavafına kaldığı yerden devam edebileceği gibi tavafını baştan başlayarak yeniden de yapabilir. Abdestsiz olarak tavafa devam etmek ise doğru değildir. Abdesthanelerin mescit içindeki yerlerini önceden öğrenmek bu durumda zaman kazandırır.

Kadınlar, Yaşlılar ve Tekerlekli Sandalye ile Tavaf

Kadınlar tavafı erkeklerle aynı usulle yapar; ancak ızdıba ve remel yapmazlar. Fıkıh kaynaklarında kadınların, erkeklerin arasına karışıp sıkışmayacak bir uzaklıktan tavaf etmesi tavafın sünnetleri arasında zikredilir. Hanefî mezhebine göre hayız veya nifas hâlindeki kadın temizlenene kadar tavaf yapmaz. Kadın yolculara dair diğer ayrıntıları kadınlar için umre rehberimizde ele aldık.

İleri yaştaki yolcular için en önemli husus tempoyu doğru ayarlamaktır. Şavtlar arasında kısa molalar vermek, su içmek ve kalabalıktan uzak bir halka seçmek tavafı zorlanmadan tamamlamayı kolaylaştırır. Tavafın arasında oturup dinlenmek tavafı bozmaz; dinlendikten sonra kalınan yerden devam edilir.

Tekerlekli sandalyeyle tavaf yapılır mı?

Evet. Hastalık, yaşlılık veya engellilik nedeniyle yürüyemeyen kişi tekerlekli sandalye ya da araçla tavaf yapabilir ve tavafı geçerlidir. Buna karşılık gücü yetenlerin tavafı yürüyerek yapması Hanefî mezhebinde vacip olduğundan, mazeretsiz olarak tekerlekli araçla tavaf edenlerin ceza kurbanı kesmesi gerekir. Mescid-i Harâm’da tekerlekli sandalyeler için belirlenmiş katlar ve güzergâhlar bulunur; bu düzenlemeler değişebildiğinden güncel bilgiyi görevlilerden almanız gerekir.

Başkası adına tavaf yapılabilir mi?

Evet. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre bir kimse nafile tavafa başlarken bu tavafı başkası adına yapmaya niyet edebilir; ancak âlimler tarafından daha uygun görülen yol, kişinin kendi adına nafile tavaf yapıp sevabını dilediği kimselere bağışlamasıdır. Vefat etmiş yakınları için Mekke’de tavaf yapmak isteyenlerin bu ayrımı bilmesi faydalıdır.

Tavaf Namazı ve Sonrası

Yedi şavt tamamlandıktan sonra iki rekât tavaf namazı kılınır. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre ister farz ister nafile olsun her tavaftan sonra iki rekât namaz kılmak Hanefî ve Mâlikîlere göre vacip, Şâfiî ve Hanbelîlere göre sünnettir; bu namazın kılınmaması hâlinde Mâlikîlere göre dem gerekirken diğer mezheplere göre herhangi bir ceza gerekmez. Namazı Makām-ı İbrâhim’de kılmak faziletli olmakla birlikte tavaf edenlere eziyet vermemek için Mescid-i Harâm’ın müsait bir yerinde kılmak daha uygundur; buna da imkân bulunamazsa Harem’in dışında kılınabilir.

Namazın birinci rekâtında Kâfirûn, ikinci rekâtında İhlâs sûrelerinin okunması sünnettir. Tavaf kerahet vaktinde bitmişse Hanefî mezhebinde tavaf namazının bu vakit çıktıktan sonra kılınması gerekir. Namazın ardından zemzem içilir ve imkân varsa Hacerü’l-Esved ile Kâbe kapısı arasındaki Mültezem’de dua edilir. Zemzem içerken okunabilecek dualar için zemzem duası yazımıza bakabilirsiniz.

Tavaf namazı kılınmadan sa’ye başlanabilir mi?

Sünnete uygun olan, tavaf namazını tavafın hemen ardından kılıp sonra sa’ye geçmektir; arada tavaf namazını kılmadan peş peşe tavaf yapmak Hanefî mezhebinde mekruh görülmüştür. Kerahet vakti gibi bir sebeple namaz ertelenmişse sa’y yapılabilir ve namaz, vakit girince kılınır. Unutulan tavaf namazı ise hatırlandığında kılınır.

Tavafta Okunacak Dualar

Tavafın her şavtı için okunması zorunlu belirli bir dua yoktur. Tavaf eden kişi bildiği duaları, tesbih, tekbir, salavat ve Kur’an ayetlerini okuyabilir; kendi diliyle içtenlikle dua etmesi de tamamen uygundur. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre tavafta zikir ve dua ile meşgul olmak Kur’an okumaktan daha faziletli görülmüştür. Rükn-i Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında Kur’an’da geçen şu dua sıkça okunur (Bakara Suresi, 201. ayet):

Okunuşu: Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr.

Anlamı: Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru.

Telbiye, Hacerü’l-Esved’i selamlarken söylenen sözler ve sa’y duaları gibi diğer metinleri okunuş ve anlamlarıyla birlikte umrede okunacak dualar yazımızda bir araya getirdik.

Tavafta Sık Yapılan Hatalar

Tavafı zorlaştıran hataların çoğu bilgi eksikliğinden doğar. En sık karşılaşılanları ve doğrusunu şöyle özetleyebiliriz:

Aynı Ritme Katılmak

Tavaf, Kâbe’nin etrafında dönen milyonlarca müminle aynı ritme katılmanın eşsiz bir tecrübesidir; doğru bilgi ve biraz hazırlıkla bu tecrübeyi huzurla yaşamak mümkündür. Şavtı doğru saymak, kat seçimini önceden yapmak ve kalabalıkta sakin kalmak, ibadetin manevi tarafına odaklanmanızı sağlar. Mekke’deki diğer ziyaret noktalarını Mekke’de gezilecek yerler yazımızda derledik.

RotaNur olarak umre turlarımızda ilk tavafı yolcularımızla birlikte yapıyor, kat seçiminden şavt sayımına kadar her adımda rehberlik ediyoruz. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı ve Hanefî mezhebi esas alınmıştır; Mescid-i Harâm’daki kat, güzergâh ve izin düzenlemeleri değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel uygulamayı resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. Salim Öğüt, “Tavaf”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2011. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
2. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Hac Sûresi 22/29. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
3. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Tavaf nedir ve kaç çeşit tavaf vardır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
4. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Bütün tavaflarda remel ve ıztıbâ’ yapılmalı mıdır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hacer-i Esved’in selamlanması ve öpülmesinin hikmeti nedir? Bunların yapılmaması ibadete halel getirir mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Tavaf Namazını Kılmanın Hükmü Nedir, Terk Edilmesi Halinde Ceza Gerekir Mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
7. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Tavafın şavtlarının eksik yapılması durumunda ne gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Tavaf esnasında abdesti bozulan kişinin ne yapması gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
9. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Umre tavafını abdestsiz, cünüp veya âdetli yapan kişinin ne yapması gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
10. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Tavaf veya sa’y yaparken kaç şavt yaptığını unutan kimsenin ne yapması gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
11. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Başkası Adına Nafile Tavaf Yapılabilir Mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
12. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Bakara Sûresi 2/201. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.