Tavaf Nasıl Yapılır? Adım Adım Tavaf ve Okunacak Dualar

Tavaf nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı bellidir: Hacerü’l-Esved hizasından başlanır, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yedi şavt dönülür ve iki rekât tavaf namazı kılınır. Ancak Mescid-i Harâm’a ilk kez giden biri için asıl sorular sahada ortaya çıkar: Başlangıç hizası nasıl bulunur, ızdıba ve remel nasıl yapılır, kalabalıkta şavtlar nasıl sayılır, hangi kat tercih edilmeli, tekerlekli sandalyeyle tavaf mümkün mü? Bu yazıda tavafın bu uygulamalı ayrıntılarına odaklandık. Umrenin bütün adımlarını sırasıyla görmek isterseniz umre nasıl yapılır rehberimize göz atabilirsiniz.

Tavaf Nedir ve Hangi Tavaflar Vardır?

Tavaf, Kâbe’nin etrafında belirli bir usulle yedi kez dönmektir; her bir dönüşe şavt denir. Hanefî mezhebine göre tavafın ilk dört şavtı rükün, kalan üç şavtı ise vaciptir. Tavaf; hac ve umrenin temel ibadetlerinden biri olduğu gibi, Mekke’de bulunan herkesin dilediği zaman yapabileceği nafile bir ibadettir. Farklı tavafların hükümleri şöyle özetlenebilir:

Hangi tavaf yapılırsa yapılsın temel usul aynıdır; farklılık ızdıba, remel ve ardından sa’y yapılıp yapılmayacağı gibi ayrıntılardadır. Hac tavaflarının zamanlaması için hac nasıl yapılır yazımızı okuyabilirsiniz.

Tavafa Başlamadan Önce Hazırlık

Tavafa başlamadan önceki birkaç dakikalık hazırlık, yedi şavtın tamamını huzurla yapmanızı sağlar. Abdestinizi Mescid-i Harâm’a girmeden, otelde ya da mescidin abdesthanelerinde tazeleyin. Terliklerinizi kapı önlerindeki raflara bırakmak yerine küçük bir bez torbaya koyup yanınızda taşımak, çıkışta kaybolma riskini ortadan kaldırır. Grup hâlinde gidiyorsanız tavaftan sonra buluşacağınız yeri önceden belirleyin; mescidin kapı numaraları bu iş için en iyi işarettir.

• Abdestli olun ve avret yerinin tamamen örtülü olduğundan emin olun.
• Ayakkabı torbası, küçük bir su şişesi ve şavt sayacı yanınızda olsun.
• Çantanızı önde taşıyın, değerli eşyalarınızı ihram kemerinde saklayın.
• Telefonu sessize alın; fotoğraf için tavafı bölmeyin.
• Yaşlı veya yavaş yürüyen bir yakınınız varsa kat seçimini önceden yapın.

Tavaf yaparken nasıl niyet edilir?

Niyet kalp ile yapılır ve dil ile söylenmesi güzeldir. Türkçe olarak “Allah’ım, senin rızan için umre tavafını yapmak istiyorum; bunu bana kolaylaştır ve kabul eyle” denebilir. Nafile tavafta ise tavafın türü buna göre ifade edilir. Tavafa niyet, Hacerü’l-Esved hizasına gelmeden biraz önce yapılır.

Tavaf abdestsiz yapılır mı?

Hayır, Hanefî mezhebine göre tavafı abdestli yapmak vaciptir. Abdestsiz yapılan bir tavaf, türüne göre ceza gerektirir ve abdestle yeniden yapılması tavsiye edilir. Bu nedenle tavafa başlamadan önce abdestinizi kontrol etmeniz ve kalabalıkta abdestinizin bozulmaması için dikkatli olmanız önemlidir.

Tavafa Nereden Başlanır? Hacerü’l-Esved Hizası

Tavaf, Kâbe’nin Hacerü’l-Esved’in bulunduğu köşesinin hizasından başlar ve her şavt yine bu hizada tamamlanır. Hacerü’l-Esved, Kâbe kapısının sol tarafındaki köşede yer alır. Başlangıç noktasını kalabalıkta bulmak için Mescid’in bu hizaya bakan duvarında bulunan yeşil ışıklı işaretten yararlanılır; üst katlarda da benzer yönlendirmeler bulunur. Uygulamalar zamanla değişebildiği için bulunduğunuz katta işareti göremezseniz görevlilere veya rehberinize sorun. Kâbe’nin köşelerini ve bölümlerini daha yakından tanımak için Kâbe’nin bölümleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Hizaya gelindiğinde yüz Hacerü’l-Esved’e doğru çevrilir, eller kulak hizasına kaldırılarak avuç içleri taşa dönük tutulur ve tekbir getirilir; ardından el öpülür. Buna istilam denir ve her şavtın başında tekrarlanır. Sonra sağa dönülerek Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yürümeye başlanır.

Kalabalıkta Hacerü’l-Esved’e dokunmak gerekir mi?

Hayır, Hacerü’l-Esved’e dokunmak ve öpmek şart değildir; kalabalıkta uzaktan el ile işaret ederek selamlamak yeterlidir. Taşa ulaşmak için itişmek, başkalarını incitmek ve tavafın akışını bozmak, sünnet olan bir davranış uğruna haram bir davranışa düşmek anlamına gelebilir.

Hacerü’l-Esved hizasını geçtikten sonra fark edersem ne yapmalıyım?

Başlangıç hizasını geçtiğinizi fark ederseniz kalabalığa ters yönde yürümeye çalışmayın. Tavafa devam edip bir sonraki gelişinizde Hacerü’l-Esved hizasından itibaren şavtları saymaya başlamanız en güvenli yoldur. Bu şekilde eksik şavt yapma ihtimali ortadan kalkar.

Izdıba ve Remel Uygulamada Nasıl Yapılır?

Ardından sa’y yapılacak tavaflarda, örneğin umre tavafında, erkekler için iki sünnet uygulaması vardır. Izdıba, ridanın ortasını sağ koltuk altından geçirip iki ucunu sol omuz üzerine atarak sağ omzu açıkta bırakmaktır. Izdıba tavafın başından sonuna kadar sürdürülür ve tavaf namazından önce rida yeniden iki omzu örtecek şekilde düzeltilir. İhram örtüsünün genel düzeni için ihram nasıl giyilir yazımızı okuyabilirsiniz.

Remel ise ilk üç şavtta kısa adımlarla, omuzları hafifçe silkeleyerek çevik bir yürüyüş yapmaktır. Koşmak veya sıçramak remel değildir; amaç güçlü ve canlı bir yürüyüştür. Son dört şavt normal yürüyüşle tamamlanır. Kalabalıkta remel yaparken çevrenizdekilere çarpmamaya özen gösterin.

Remel yapılamazsa tavaf geçerli olur mu?

Evet, remel ve ızdıba Hanefî mezhebine göre sünnettir; kalabalık, yaşlılık veya hastalık sebebiyle yapılamamaları tavafın geçerliliğini etkilemez ve ceza gerektirmez. Kalabalık nedeniyle Kâbe’ye yakın yerde remel yapılamıyorsa biraz daha dış halkada remel yapmak tercih edilebilir; bu da mümkün değilse normal yürüyüşle devam edilir.

Şavtları Doğru Saymak

Tavafta en sık yaşanan sorunlardan biri şavt sayısını karıştırmaktır. Dua ve zikirle meşgulken, kalabalıkta yön bulmaya çalışırken ya da grup arkadaşlarınızı takip ederken sayıyı kaçırmak çok kolaydır. Birkaç basit yöntem bu riski büyük ölçüde azaltır:

1. Yedi boncuklu bir tespih veya parmağa takılan dijital sayaç kullanın.
2. Her şavtı yalnızca Hacerü’l-Esved hizasına geldiğinizde sayın, arada sayı tutmayın.
3. Grup hâlindeyseniz sayma görevini bir kişiye verin ve her şavt sonunda yüksek sesle değil, işaretle teyit edin.
4. Rükn-i Yemânî köşesini bir ara işaret olarak kullanın; bu köşeyi geçtiğinizde şavtın sonuna yaklaştığınızı bilirsiniz.
5. Hatîm denilen yarım daire şeklindeki alanın dışından dolaşın; Hatîm’in içinden geçilen şavt eksik sayılır.

Şavt sayısında şüpheye düşülürse ne yapılır?

Farz veya vacip bir tavafta şavt sayısından emin olamayan kişinin, kesin olarak bildiği az sayıyı esas alarak tavafı tamamlaması tavsiye edilir. Örneğin beşinci mi altıncı mı olduğundan emin olamayan kişi beşinci şavtı yaptığını kabul edip iki şavt daha yapar. Şüphe sık tekrarlanıyorsa bir sayaç kullanmak en pratik çözümdür.

Rükn-i Yemânî’ye dokunmak gerekir mi?

Rükn-i Yemânî, Hacerü’l-Esved’den önceki köşedir. İmkân varsa bu köşeye elle dokunmak sünnettir; kalabalık nedeniyle dokunulamıyorsa uzaktan işaret etmeye gerek yoktur, yürüyüşe devam edilir.

Kalabalıkta Tavaf ve Kat Seçimi

Mescid-i Harâm’da tavaf; Kâbe’nin çevresindeki açık alan olan metaf zemininde, üst katlarda ve çatı katında yapılabilir. Zemin katta halka dar olduğu için bir şavt daha kısa sürer, ancak kalabalık ve sıkışıklık artar. Üst katlarda ise daha rahat yürünür fakat halka genişlediği için mesafe belirgin biçimde uzar. İhramlı olmayanların metaf zeminine girişi yoğun dönemlerde sınırlandırılabildiğinden, güncel düzenlemeleri görevlilerden öğrenmek gerekir.

Kalabalığın en az olduğu saatler genellikle kuşluk vakti ile öğle arası ve gece yarısından sonrasıdır; Cuma günleri, Ramazan geceleri ve namaz vakitlerinin hemen öncesi ise en yoğun zamanlardır. Kalabalıkta akıntıya karşı yürümemek, ani duruşlar yapmamak ve Kâbe’ye yaklaşmak için halkayı çaprazlamasına kesmemek hem kendi güvenliğiniz hem de başkalarının huzuru için önemlidir.

Tavaf sırasında namaz vakti girerse ne yapılır?

Tavaf sırasında farz namaz için kamet getirilirse tavaf bırakılır ve namaz cemaatle bulunulan yerde kılınır. Namazdan sonra tavafa kalınan yerden devam edilir; tavafa baştan başlamak gerekmez. Bu durumda kaldığınız şavtı ve yeri hatırlamak için sayacınızı kontrol etmeyi unutmayın.

Tavafta abdest bozulursa ne olur?

Tavaf sırasında abdesti bozulan kişi tavafı bırakır, abdest alır ve döndüğünde kaldığı yerden devam edebilir; dilerse tavafa baştan da başlayabilir. Abdestsiz olarak tavafa devam etmek ise doğru değildir. Abdesthanelerin mescit içindeki yerlerini önceden öğrenmek bu durumda zaman kazandırır.

Önemli: Mescid-i Harâm’da kat kullanımı, metafa giriş, tekerlekli sandalye güzergâhları ve Nusuk üzerinden alınan izinler gibi düzenlemeler dönem dönem değişir. Tavafa gitmeden önce güncel uygulamayı rehberinizden ve mescit görevlilerinden öğrenin; fıkhî tereddütlerde Diyanet’in güncel fetvalarına başvurun.

Kadınlar, Yaşlılar ve Tekerlekli Sandalye ile Tavaf

Kadınlar tavafı erkeklerle aynı usulle yapar; ancak ızdıba ve remel yapmazlar. Kalabalıkta mahremiyeti korumak için Kâbe’ye en yakın halkalar yerine biraz daha dış halkaları tercih etmek ve kalabalığın azaldığı saatleri seçmek daha rahat bir tavaf sağlar. Hanefî mezhebine göre hayız veya nifas hâlindeki kadın temizlenene kadar tavaf yapmaz. Kadın yolculara dair diğer ayrıntıları kadınlar için umre rehberimizde ele aldık.

İleri yaştaki yolcular için en önemli husus tempoyu doğru ayarlamaktır. Şavtlar arasında kısa molalar vermek, su içmek ve kalabalıktan uzak bir halka seçmek tavafı zorlanmadan tamamlamayı kolaylaştırır. Tavafın arasında oturup dinlenmek tavafı bozmaz; dinlendikten sonra kalınan yerden devam edilir.

Tekerlekli sandalyeyle tavaf yapılır mı?

Evet, hastalık, yaşlılık veya engellilik nedeniyle yürüyemeyen kişi tekerlekli sandalye ya da araç ile tavaf yapabilir ve tavafı geçerlidir. Hanefî mezhebine göre yürümeye gücü yeten birinin özürsüz olarak taşınarak tavaf etmesi ise ceza gerektirir. Mescid-i Harâm’da tekerlekli sandalyeler için belirlenmiş katlar ve güzergâhlar bulunur; bu düzenlemeler değişebildiğinden güncel bilgiyi görevlilerden almanız gerekir.

Tekerlekli sandalyeyi iten kişinin tavafı sayılır mı?

Sandalyeyi iten kişi de tavafa niyet etmişse, hem kendi tavafını yapmış hem de yakınının tavafına yardım etmiş olur. Bunun için her iki kişinin de ayrı ayrı niyet etmesi ve şavtların doğru sayılması yeterlidir.

Tavaf Namazı ve Sonrası

Yedi şavt tamamlandıktan sonra iki rekât tavaf namazı kılınır; Hanefî mezhebine göre bu namaz vaciptir. Namazı Makam-ı İbrahim’in arkasında kılmak faziletlidir; ancak kalabalıkta orada namaz kılmaya çalışmak tavaf edenlerin yolunu kapatacağından, Mescid-i Harâm’ın uygun herhangi bir yerinde kılmak yeterlidir. Birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs surelerinin okunması sünnettir.

Tavaf kerahat vaktinde bitmişse tavaf namazı bu vakit çıktıktan sonra kılınır. Namazın ardından zemzem içilir ve imkân varsa Hacerü’l-Esved ile Kâbe kapısı arasındaki Mültezem’de dua edilir. Umre tavafı yapılmışsa ardından sa’y için Safa tepesine yönelinir.

Tavaf namazı kılınmadan sa’ye başlanabilir mi?

Sünnete uygun olan, tavaf namazını tavafın hemen ardından kılıp sonra sa’ye geçmektir. Kerahat vakti gibi bir sebeple namaz ertelenmişse sa’y yapılabilir ve namaz, vakit girince kılınır. Unutulan tavaf namazı ise hatırlandığında kılınır; bu konudaki ayrıntılar için Diyanet’in güncel fetvalarına başvurabilirsiniz.

Tavafta Okunacak Dualar

Tavafın her şavtı için okunması zorunlu belirli bir dua yoktur. Tavaf eden kişi bildiği duaları, tesbih, tekbir, salavat ve Kur’an ayetlerini okuyabilir; kendi diliyle içtenlikle dua etmesi de tamamen uygundur. Rükn-i Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında Kur’an’da geçen şu dua sıkça okunur (Bakara Suresi, 201. ayet):

Okunuşu: Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr.

Anlamı: Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru.

Telbiye, Hacerü’l-Esved’i selamlarken söylenen sözler ve sa’y duaları gibi diğer metinleri okunuş ve anlamlarıyla birlikte umrede okunacak dualar yazımızda bir araya getirdik.

Tavaf, Kâbe’nin etrafında dönen milyonlarca müminle aynı ritme katılmanın eşsiz bir tecrübesidir; doğru bilgi ve biraz hazırlıkla bu tecrübeyi huzurla yaşamak mümkündür. RotaNur olarak umre turlarımızda ilk tavafı yolcularımızla birlikte yapıyor, kat seçiminden şavt sayımına kadar her adımda rehberlik ediyoruz. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular