Şeytan Taşlama Nedir, Nasıl Yapılır? Cemerat Rehberi

Şeytan taşlama, hacıların Kurban Bayramı günlerinde Mina’daki cemre adı verilen üç noktaya belirli sayıda küçük taş attığı ve fıkıh dilinde “remy-i cimâr” olarak adlandırılan hac vacibidir. Haccın en yoğun ve en dikkat isteyen menasikinden biri olan bu ibadet, doğru gün, doğru vakit ve doğru sırayla yapılmalıdır. Bu rehberde şeytan taşlamanın ne olduğunu, hükmünü, cemrelerin yerini ve birbirine uzaklığını, hangi gün kaç taş atıldığını, taşlamanın nasıl yapıldığını, vakitlerde tanınan kolaylıkları, vekâlet ve ceza hükümlerini, Cemerat alanının tarih içindeki değişimini ve güvenli bir taşlama için dikkat edilmesi gerekenleri Hanefî mezhebi ile Diyanet İşleri Başkanlığı’nın açıklamaları doğrultusunda kaynaklarıyla birlikte bulacaksınız.

Şeytan Taşlama Nedir?

Şeytan taşlama, Mina’da bulunan küçük cemre (Cemretü’l-Ûlâ), orta cemre (Cemretü’l-Vustâ) ve büyük cemreye (Cemretü’l-Akabe) nohut veya bakla büyüklüğündeki taşların belirli bir usulle atılmasıdır. “Cemre” kelimesi sözlükte “kor parçası, çakıl taşı” anlamına gelir; bir fıkıh terimi olarak hem atılan küçük taşların her birini hem de bu taşların atıldığı üç ayrı yeri ifade eder. Kelimenin çoğulu “cimâr” ve “cemerât”tır; bu yerlere taş atma işine de “remy-i cimâr” denir.

Halk arasında “şeytan taşlama” olarak bilinse de bu ibadetin özü, Allah’ın emrine teslimiyeti ve O’nu anmayı ifade etmektir. Hacı, her taşı tekbirle atarak kötülüğe, nefsin arzularına ve şeytanın vesveselerine karşı kararlılığını dile getirir.

Şeytan taşlama neden yapılır?

Şeytan taşlama, her şeyden önce Hz. Peygamber’in Veda Haccında bizzat yaptığı ve ümmetine öğrettiği bir ibadettir; hacılar bu uygulamaya uyarak onu yerine getirir. TDV İslâm Ansiklopedisi, bu atışların Hz. İbrâhim’i Allah’ın emrini yerine getirmekten alıkoymak isteyen şeytanın Mina’da taşlanmasının hatırasını yaşattığını ve insanı günaha sürükleyen şeytana karşı bir direnişi temsil ettiğini belirtir. Taşlamanın asıl anlamı ise kulun Allah’ın emrine teslim olması ve kötülükten uzak durma iradesini somut bir davranışla ortaya koymasıdır.

Şeytan Taşlamanın Hükmü Nedir?

Hanefî mezhebine göre şeytan taşlama haccın vaciplerindendir. Bayramın birinci günü Akabe cemresine, sonraki günlerde üç cemrenin tamamına taş atılmasının vacip olduğu ve terk edilmesi hâlinde ceza kurbanı (dem) gerektiği konusunda fakihler görüş birliği içindedir. Farz olmadığı için terk edilmesi haccı geçersiz kılmaz; ancak geçerli bir özür olmaksızın terk edilmesi veya eksik yapılması ceza gerektirir. Haccın farzlarını ve diğer vaciplerini hac nasıl yapılır rehberimizde toplu olarak bulabilirsiniz.

Şeytan taşlama farz mı?

Hayır, şeytan taşlama farz değil vaciptir. Haccın farzları Hanefî mezhebine göre ihram, Arafat vakfesi ve ziyaret tavafıdır. Taşlamanın terki haccın geçerliliğini ortadan kaldırmaz; fakat terk edilen taş miktarına göre kurban veya sadaka cezası gerekir. Haccın rüknü olan vakfeyi Arafat vakfesi yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Taşlama yapılmazsa hangi ceza gerekir?

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamasına göre mazeretsiz olarak taşlamayı tamamen terk etmek veya bir günde atılması gereken taşların yarıdan çoğunu atmamak, İmam Ebû Hanîfe’ye göre dem (koyun veya keçi kesmek) gerektirir; birden çok günün taşı terk edilse bile hepsi için bir dem yeterlidir. Bir günün taşlarının yarıdan fazlası atılmışsa eksik bırakılan her taş için sadaka gerekir. Hangi durumların özür sayılacağı ve cezanın nasıl ödeneceği konusunda kafilenizdeki Diyanet görevlilerine danışın.

Şeytan Taşlama Yeri Neresi?

Şeytan taşlama yeri, Mekke’nin doğusundaki Mina bölgesinde bulunan Cemerat alanıdır. Küçük, orta ve büyük cemre bu alanda sıralanır; hacılar taşlarını cemrelerin çevresindeki havuzlara atar. Taşın sütuna değmesi şart değildir, havuzun içine düşmesi yeterlidir. Mina’dan Mekke yönüne doğru gidildiğinde sıralama büyük cemre, orta cemre ve küçük cemre biçimindedir.

• Küçük cemre (Cemretü’l-Ûlâ): Müzdelife yönündeki ilk cemre; bayramın ikinci gününden itibaren taşlanır.
• Orta cemre (Cemretü’l-Vustâ): İki cemrenin ortasında yer alır; taşlamadan sonra dua için beklenen noktadır.
• Büyük cemre (Cemretü’l-Akabe): Mina’nın Mekke tarafındaki sınırına yakın cemre; bayramın birinci günü yalnız buraya taş atılır.

Mina nedir, cemreler Mina’nın neresindedir?

Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, Mescid-i Haram’ın yaklaşık 7 kilometre kuzeydoğusunda ve Harem sınırları içinde yer alan; şeytan taşlama, kurban kesme ve bayram günlerinde konaklama gibi menasikin yapıldığı bölgedir. Mina’nın sınırı batı yönünde Akabe cemresi, doğu yönünde Muhassir vadisidir; yaklaşık 812 hektarlık bu alanın sınırları 1973’te yapılan topografik bir çalışmayla belirlenmiştir. Cemreler Mina’nın batı ucunda, Mekke’ye bakan tarafta yer alır; hacılar bayram günlerinde çadırlarından yürüyerek buraya ulaşır.

Cemreler birbirine ne kadar uzaktır?

Kaynaklarda verilen ölçülere göre birinci (küçük) cemre ile orta cemre arasında 156,40 metre, orta cemre ile Akabe cemresi arasında 116,77 metre mesafe bulunur. Bu kısa mesafeler, üç cemrenin taşlanmasının aslında birkaç yüz metrelik bir yürüyüş olduğunu gösterir; asıl yorucu kısım çadırlardan Cemerat’a gidiş ve dönüştür.

Cemrelere hangi kattan taş atılır?

Cemerat köprüsünün hangi katından taşlama yapılacağı, Suudi makamlarının kafilelere ve ülkelere göre belirlediği güzergâh planına bağlıdır. Hangi kattan taş atılırsa atılsın, taşın cemrenin havuzuna düşmesi yeterlidir ve taşlama geçerlidir. Kafilenizin size bildirdiği güzergâhın dışına çıkmamanız, hem güvenliğiniz hem de yaya akışının düzeni için önemlidir. Taşlama günlerinin hicri takvimdeki yerini hac ne zaman yapılır yazımızda anlattık.

Hangi Gün Kaç Taş Atılır?

Şeytan taşlama, bayramın birinci gününden itibaren üç veya dört gün boyunca yapılır. Bayramın birinci günü yalnızca büyük cemreye taş atılırken, sonraki günlerde üç cemrenin tamamı sırasıyla taşlanır. Aşağıdaki tablo, Hanefî mezhebine göre taşlama günlerini ve taş sayılarını özetler.

Bayramın üçüncü günü taşlarını atan hacı, 13 Zilhicce’nin fecri doğmadan Mina’dan ayrılabilir. Mina’da kalıp dördüncü günün sabahını orada karşılayan hacının ise o günün taşlarını da atması gerekir. İlk üç günün ardından Mina’dan ayrılmaya kaynaklarda “ilk nefîr”, dördüncü gün taş attıktan sonra ayrılmaya “ikinci nefîr” denir.

Taşlar nereden toplanır?

Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre bayramın birinci günü Akabe cemresine atılacak yedi taşın Müzdelife’den toplanması müstehaptır; diğer günlerde atılacak taşların toplanacağı özel bir yer yoktur, kişi taşlarını dilediği yerden toplayabilir. Cemrelerin çevresindeki havuzlardan daha önce atılmış taşları almak ise mekruh kabul edilir; taşların temiz olmasına dikkat edilmeli, çok büyük veya keskin taşlar seçilmemelidir. Arafat’tan Müzdelife’ye geçişi ve gece yapılan hazırlığı Arafat vakfesi yazımızda ele aldık.

Kaç tane taş toplanmalı?

Mina’da bayramın dördüncü gününe kadar kalacak bir hacının atacağı taş sayısı toplam yetmiştir; üçüncü gün ayrılacak olan hacı ise kırk dokuz taş atar. Havuzun dışına düşebilecek taşlar için birkaç yedek almak faydalıdır. Vekâleten taş atacak kişilerin, vekâlet verenin taşlarını da hesaba katarak toplaması gerekir.

Şeytan Taşlama Nasıl Yapılır?

Taşlama, basit görünse de uyulması gereken bazı usulleri olan bir ibadettir. Aşağıdaki adımlar, bir cemrenin taşlanmasını sırasıyla özetler:

1. Taşları hazırlayın Nohut veya bakla büyüklüğündeki taşları, o gün atılacak sayıda ve birkaç yedekle birlikte küçük bir kesede taşıyın.
2. Cemreye yaklaşın Havuzun kenarına, taşın havuza düşmesini sağlayacak bir mesafeye kadar sakin bir şekilde ilerleyin.
3. Taşları tek tek atın Her taşı sağ elinizle, ayrı ayrı atın. Bir defada atılan birden fazla taş tek taş atmak hükmündedir; taşları atmayıp elle koymak da caiz değildir.
4. Her taşta tekbir getirin Her atışta “Bismillâhi Allâhu ekber” diyerek Allah’ı anın.
5. Taşın havuza düştüğünden emin olun Havuzun dışına düşen taş sayılmaz; yerine yedek taş atılır.
6. Dua edin veya ayrılın Küçük ve orta cemreden sonra kalabalığı engellemeyecek bir yere çekilip kıbleye dönerek dua etmek, büyük cemreden sonra ise beklemeden ayrılmak sünnettir.

Bir defada atılan taşların tek taş sayılması, elle koymanın caiz olmaması ve iki cemreden sonra dua edilmesi kaynaklarda açıkça belirtilen usullerdir. Taşlama sırasında okunan tekbir ve cemrelerden sonra yapılan dualarla ilgili ayrıntıları hac duaları yazımızda okunuşları ve anlamlarıyla birlikte bulabilirsiniz.

Taşlama için abdest gerekir mi?

Hayır. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamasına göre abdestsiz, cünüp veya âdetli olarak yapılan şeytan taşlama geçerlidir ve herhangi bir ceza gerekmez. Bu, kalabalık ve zorlu şartlarda hacıya tanınan önemli bir kolaylıktır; yine de abdestli olmak faziletli görülür.

Telbiye ne zaman kesilir?

Hac için ihrama giren kişi, bayramın birinci günü büyük cemreye ilk taşı atmasıyla birlikte telbiye getirmeyi bırakır. Bu andan itibaren telbiyenin yerini tekbir ve diğer zikirler alır. Taşlamanın ardından günün diğer menasikine, yani kurban, tıraş ve ziyaret tavafına geçilir.

Taşlama Vakitleri ve Tanınan Kolaylıklar

Taşlamanın vakti, günlere ve mezheplere göre değişir; bu yüzden kafile programına uymak hem ibadetin sıhhati hem de güvenlik açısından önemlidir. Hanefî mezhebine göre Akabe cemresini taşlamanın zamanı bayramın birinci günü fecr-i sâdıkla başlar ve ertesi gün fecre kadar devam eder. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise bu vakit, arefe gününü bayrama bağlayan gece yarısından itibaren başlar. Din İşleri Yüksek Kurulu, günümüzdeki organizasyon gereklilikleri, izdiham ve diğer zorluklar sebebiyle bu ikinci görüşle amel edilebileceğini belirtir.

Vaktinde atılamayan taşlar ne olur?

Her günün taşının kendi vakti içinde atılması esastır; ancak herhangi bir sebeple vaktinde atılamayan taşların, taş atma süresi içinde kaza edilmesi vaciptir. Bu süre bayramın dördüncü günü güneşin batmasıyla sona erer. Bayramın ilk üç gününde taşlamayı eksik bırakan kimse, atamadığı taşları dördüncü gün atmalıdır; Hanefî mezhebine göre dördüncü günün fecrinden sonra Mina’da bulunan kişiye o gün üç cemreyi de taşlamak vacip olur.

Taşlama gece yapılabilir mi?

Gündüz taşlama yapamayan hacıların gece taş atması, kaynaklarda ceza gerektirmeyen bir uygulama olarak yer alır. Günümüzde yaşlı, hasta ve kadın hacıların güvenliği için kafileler çoğunlukla izdihamın azaldığı saatlere yönlendirilir. Vakitle ilgili her konuda Diyanet görevlilerinin güncel açıklamalarını ve kafilenizin programını esas alın.

Taşlamada Sıralama ve Bayramın Birinci Günü

Bayramın ikinci ve sonraki günlerinde cemreler küçükten büyüğe doğru, yani küçük cemre, orta cemre ve büyük cemre sırasıyla taşlanır. Hanefî mezhebine göre bu sıraya uymak sünnettir; diğer bazı mezheplerde ise şart kabul edildiği için sıraya özenle dikkat edilmelidir. Sırayı karıştıran kişinin taşları doğru sırayla yeniden atması uygun olur; böyle bir durumda kafile din görevlisine danışın.

Bayramın birinci günü ise taşlama, günün menasik sırasının ilk adımıdır. Hanefî mezhebine göre temettü ve kıran haccı yapanların büyük cemreyi taşlama, şükür kurbanını kesme ve tıraş olma sırasına uyması vaciptir. Din İşleri Yüksek Kurulu, İmam Âzam’a göre bu üç görev arasındaki tertibin vacip olduğunu, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise sünnet sayıldığını ve bu tertibe uymayana ceza gerekmediğini belirterek günümüzde fetva ve uygulamanın bu ikinci yönde olduğunu kaydeder. İfrad haccı yapanlar için kurban vacip olmadığından taşlamadan sonra tıraş olunabilir. Hac çeşitlerinin bu sıralamaya etkisini hac çeşitleri yazımızda açıkladık.

Vekâlet, Kadınlar ve Özel Durumlar

Taşlama, kalabalık ve fiziksel güç gerektiren bir ibadet olduğu için özel durumlarla ilgili hükümlerin bilinmesi önemlidir. Kafilelerde en çok sorulan sorular bu başlık altında toplanır.

Taşlamayı yapamayan kişi ne yapmalı?

Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre hastalık, yaşlılık, kötürüm olmak, çok zayıf olup izdihamdan zarar görecek durumda olmak ve mazereti sebebiyle taşlamayı tamamlamadan Mekke’den ayrılmak zorunda kalmak meşru mazeret sayılır; bu durumdakiler taşlarını vekâleten başkalarına attırabilir. Vekil olan kişi her cemreye önce kendi taşlarını, ardından vekâlet verenin taşlarını atar. Sadece kalabalıktan çekinmek gibi özür sayılmayan sebeplerle vekâlet vermek doğru değildir.

Özel hâldeki kadın taşlama yapabilir mi?

Evet. Taşlama için abdestli olmak şart değildir; özel hâldeki kadınlar da cemrelere taş atabilir. Kadınların izdihamlı saatlerden kaçınarak, kafile görevlilerinin belirlediği ve daha sakin olan vakitlerde taşlama yapması güvenlik açısından önerilir.

Şeytan taşlama paralı mı?

Hayır, cemrelere taş atmak için ayrıca bir bedel ödenmez. Taşlama bir ibadettir ve Cemerat alanına ulaşım, Mina’daki konaklama ve rehberlik hizmetleri hac organizasyonunun kapsamında planlanır. Organizasyon seçeneklerini kuralı hac ile özel hac farkı yazımızda karşılaştırdık.

Cemerat Alanı Tarih İçinde Nasıl Değişti?

Cemerat, bugünkü çok katlı köprü hâline birkaç asırlık bir değişimin sonunda ulaştı. Mina’daki cemrelerin yeri İslam öncesinden itibaren işaret taşlarıyla belirlenmişti; ancak 19. yüzyıla kadar cemrelerin etrafında taşın düşüş mesafesini sınırlayan bir duvar yoktu. 1875 yılında Akabe cemresinin çevresine izdihamı önlemek için demir parmaklıklar yapıldı, bir yıl sonra bunlar kaldırılarak her üç cemrenin etrafına taşların düşeceği yeri belirleyen havuz biçiminde duvarlar örüldü. 1975’te ise cemrelerin bulunduğu mevki, 40 ilâ 80 metre eninde ve 1 kilometre boyunda bir yolla iki katlı olarak yeniden düzenlendi.

Bugün Cemerat, milyonlarca hacının aynı anda ve farklı katlardan taşlama yapabildiği, tek yönlü yaya akışıyla planlanmış devasa bir yapıdır. İnternette görülen, hacıların küçük bir duvarın çevresinde toplandığı fotoğraflar bu eski döneme aittir.

Şeytan Taşlama Hakkında Yanlış Bilinenler

Taşlamayla ilgili yaygın bazı kanaatler kaynaklardaki bilgilerle örtüşmez. En sık karşılaşılan iddiaları ve kaynaklardaki karşılıklarını aşağıda topladık:

Tablodaki hükümler TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Cemre maddesi ile Din İşleri Yüksek Kurulu’nun ilgili fetvalarına dayanır.

Taşlama Gününe Hazırlık ve Sık Yapılan Hatalar

Cemrelere gidiş ve dönüş, özellikle bayramın ilk günlerinde uzun yürüyüşler gerektirebilir. Mina’daki çadırınızın cemrelere uzaklığı, kafilenize ayrılan saat dilimi ve hava koşulları taşlama gününün nasıl geçeceğini doğrudan etkiler. Birkaç basit hazırlık, bu günü hem daha güvenli hem de daha huzurlu hâle getirir.

• Taşlama saatini ve toplanma noktasını bir gün önceden kafile görevlilerinden öğrenin.
• Taş kesenizi, suyunuzu, şemsiyenizi ve kafile kimlik kartınızı küçük bir çantada hazır tutun.
• Rahat ve kaymayan ayakkabı giyin; kalabalıkta çıkabilecek terliklerden kaçının.
• Gruptan ayrılırsanız buluşacağınız yeri önceden belirleyin ve telefonunuzun şarjını kontrol edin.
• Yaşlı veya rahatsız bir yakınınız varsa, vekâlet konusunu taşlama gününden önce netleştirin.
• Güneşin en etkili olduğu saatlerde yürüyüşü uzatmamaya, gölgede mola vermeye özen gösterin.

Hataların bir kısmı ibadetin geçerliliğini etkilerken bir kısmı güvenliği tehlikeye atar. En sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Yedi taşı bir avuçta toplayıp tek seferde atmak,
• Taşın havuza düşüp düşmediğini kontrol etmemek,
• Terlik, şemsiye veya büyük taşlar gibi taş dışındaki nesneleri atmak,
• Öfkeyle ve bağırarak atış yapmak, çevredekilere zarar verecek şekilde hareket etmek,
• Bayramın ikinci ve üçüncü günlerinde cemrelerin sırasına uymamak,
• Bayramın ikinci ve üçüncü günlerinde, özür olmaksızın asıl vaktinden önce taşlama yapmak,
• İzdihamlı saatlerde kafileden ayrılarak cemrelere gitmek.

İhram yasaklarının bayramın birinci günü hangi aşamada kalktığını ihram yasakları yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Kararlılığın Sembolü Üç Cemre

Şeytan taşlama, hacının teslimiyetini ve kararlılığını ortaya koyduğu anlamlı bir ibadettir; doğru bilgiyle ve güvenli bir planla yapıldığında huzurla tamamlanır. Bayram günlerinde Mina’da geçen saatler, haccın en kalabalık ama en kardeşçe anlarıdır. Mina ve çevresindeki diğer mübarek mekânları Mekke’de gezilecek yerler yazımızda derledik.

RotaNur olarak Mina ve Cemerat programının nasıl planlandığı dahil hac hazırlığınızla ilgili sorularınızı yanıtlamaktan memnuniyet duyarız. Hac turları sayfamızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Rabbim bütün hacı adaylarına mebrur bir hac nasip etsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı esas alınmıştır; Cemerat alanındaki uygulamalar ve seyahat kuralları değişebileceğinden yola çıkmadan önce resmî kaynaklardan ve kafile görevlilerinden güncel durumu teyit ediniz.

1. M. Özgü Aras, “Cemre”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 1993. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
2. Mehmet Şener, “Mina”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2020. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
3. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Vaktinde atılamayan taşların kazası nasıl yapılır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
4. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Şeytan taşlamayı terk eden veya eksik bırakan kimse, taşlarını dördüncü günü atacak olursa o gün için de taş atması gerekir mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Şeytan taşlama günlerinde atılacak taşlar nereden toplanır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Abdestsiz, cünüp veya adetli olarak yapılan şeytan taşlama geçerli midir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
7. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Akabe cemresi bayramın ilk günü fecr-i sâdıktan önce taşlanabilir mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kurban bayramı gecesi, gece yarısından önce şeytan taşlamak geçerli midir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
9. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Şeytan taşlama, kurban kesme, saç tıraşı olma ve ziyaret tavafını yapma görevleri arasındaki tertibin hükmü nedir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
10. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Mazereti nedeniyle şeytan taşlamayı tamamlamadan Mekke’den ayrılmak zorunda kalan kimsenin ne yapması gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
11. Fahrettin Atar, “Teşrîk”, TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.