Hac Duaları: Arafat, Müzdelife ve Mina’da Okunacak Dualar

Hac duaları, ihrama girerken getirilen telbiyeden Arefe günü Arafat’ta okunan tevhid zikrine, Müzdelife’deki dua ve tekbirlerden cemre taşlanırken söylenen sözlere ve teşrik tekbirine kadar hac menasiki boyunca okunan dua ve zikirlerin tamamıdır. Bu yazıda bu duaları okunuşları ve Türkçe anlamlarıyla, menasikteki yerleriyle ve Diyanet kaynaklarındaki karşılıklarıyla birlikte ele alıyoruz. Haccın adımlarını sırasıyla görmek isterseniz Hac Nasıl Yapılır? yazımızdan ve hac rehberimizden yararlanabilirsiniz.

Hac Duaları Nelerdir?

Hac duaları, menasikin her adımında okunan belirli zikirler ile hacının kendi diliyle yaptığı serbest dualardan oluşur. Din İşleri Yüksek Kurulu, Kur’an-ı Kerim’de geçen veya Hz. Peygamber ile sahabeden rivayet edilen duaları okumanın daha uygun olduğunu, ancak bu duaları aynen okumanın zorunlu olmadığını; Arapça telaffuzda zorlananların duanın tercümesini okuyabileceğini ve en güzel yolun kişinin içinden geldiği gibi dua etmesi olduğunu belirtir. Aşağıdaki tablo, hac günlerine göre öne çıkan dua ve zikirleri özetler.

Hac ve umre duaları aynı mı?

Hac ve umre duaları büyük ölçüde aynıdır: Telbiye, Hacerülesved’in selamlanması, Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında okunan dua, Safa ve Merve’deki zikirler her iki ibadette de aynı biçimde okunur. Farkı oluşturan, yalnızca hacda bulunan Arafat, Müzdelife ve Mina duaları ile teşrik tekbiri ve kurban kesimindeki sözlerdir.

Hac duaları Diyanet kaynaklarında nasıl geçer?

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın hac ilmihali ve Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları, hac dualarını bir ezber listesi olarak değil, menasikin içinde yer alan zikirler olarak ele alır. Kurul, hac ve umre görevlerini yaparken belli duaları okumanın zorunlu olmadığını açıkça belirtir; kişi bildiği ve devam ettiği duaları da okuyabilir. Bu yaklaşım, kitapçıklardaki uzun metinleri yetiştirememekten endişe eden hacı adayları için önemli bir rahatlamadır.

Hacda tavaf duası var mı?

Tavafın her şavtı için okunması zorunlu, Hz. Peygamber’den nakledilmiş özel bir tavaf duası yoktur; hacda tavaf ve sa’y sırasında okunan dualar umrede okunanlarla aynıdır. Şavtlar arasında tesbih, tekbir, istiğfar ve salavatla meşgul olmak, Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında “Rabbenâ âtinâ” duasını okumak yaygın uygulamadır. Tavafın adımlarını tavaf nasıl yapılır yazımızda anlattık.

Hacda Dua Adabı

Hacda dua, belirli metinleri ezberden okumaktan ibaret değildir; asıl olan kulun kalbiyle Rabbine yönelmesidir. Mümkünse abdestli olmak, kıbleye dönmek, elleri kaldırmak, hamd ve salavatla başlamak, ümitli ve sabırlı olmak dua adabındandır. Hz. Peygamber, mebrur haccın karşılığının ancak cennet olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Müslim); hac boyunca yapılan dualar da bu kabul ümidinin en güçlü ifadesidir.

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamalarına göre dua adabının pratik karşılıkları şunlardır:

• Ses: Duanın alçak sesle, hüzünle ve yalvararak yapılması adaptandır; içtenlikle yapıldığı sürece sesli dua da caizdir.
• Kalabalık: Toplu ve yüksek sesli dualar başkalarının huşûunu bozabileceği için Arafat ve Mina gibi kalabalık yerlerde ölçülü olmak gerekir.
• Dil: Namaz dışındaki dualarda dil sınırlaması yoktur; kişi kendi diliyle dua edebilir.

Hacda dualar Türkçe yapılabilir mi?

Evet, hac boyunca dilediğiniz dilde dua edebilirsiniz. Hz. Peygamber’den nakledilen zikir ve duaları öğrenmek faziletlidir; ancak bunları bilmeyen veya anlamını kavrayamayan kişi Türkçe olarak içtenlikle dua edebilir. Önemli olan duanın kalpten gelmesi ve kişinin Rabbinden ne istediğinin farkında olmasıdır.

Arafat’ta Dua: Arefe Gününün Fazileti

Arafat vakfesi haccın en önemli rüknüdür; Hz. Peygamber “Hac Arafat’tır” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî). Vakfe, Arefe günü zeval vaktinden bayramın birinci günü fecrin doğuşuna kadar olan süre içinde, ihramlı olarak Arafat sınırlarında bir süre bulunmakla yerine getirilir.

Arefe günü hangi dua okunur?

Arefe günü için en çok öne çıkan zikir, Hz. Peygamber’in “Duaların en hayırlısı Arefe günü yapılan duadır” buyurduğu hadiste geçen tevhid cümlesidir. Aynı hadiste, kendisinin ve kendisinden önceki peygamberlerin söylediği sözlerin en faziletlisinin bu söz olduğu bildirilmiştir (Tirmizî, Deavât). Bu zikri sık sık tekrarlamak, Arafat’taki vakti değerlendirmenin en güzel yollarından biridir.

Okunuşu: Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr.

Anlamı: Allah’tan başka ilah yoktur; O tektir, ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd O’na mahsustur ve O her şeye kadirdir.

TDV İslâm Ansiklopedisi de Arefe gününün öneminin, haccın temel rüknü olan vakfenin o gün yapılmasından geldiğini ve faziletli duanın o gün yapılan dua olduğuna dair hadislerin bulunduğunu kaydeder.

Arafat’ta belirli bir dua okumak zorunlu mu?

Hayır, Arafat’ta okunması zorunlu olan belirli bir dua metni yoktur. Vakfenin geçerli olması için ihramlı olarak, belirtilen vakit içinde Arafat sınırlarında bulunmak yeterlidir; dua, zikir ve istiğfar ise bu vaktin ruhunu oluşturur. Hacı, dilediği duayı dilediği dilde yapabilir.

Arafat’ta vakti değerlendirme önerileri

Hz. Peygamber’in Arafat’ta kıbleye yönelerek güneş batıncaya kadar vakfede kaldığı rivayet edilmiştir (Müslim). Bu uzun ve kıymetli saatleri değerlendirmek için şunlar önerilebilir:

• Kur’an-ı Kerim okumak ve okunan ayetlerin anlamı üzerinde düşünmek,
• Samimi bir tövbe ile istiğfar etmek,
• Hz. Peygamber’e salavat getirmek,
• Tevhid, tekbir ve tesbih gibi zikirleri tekrarlamak,
• Önceden hazırlanan bir listeyle anne baba, eş, çocuklar, akrabalar, dostlar ve bütün ümmet için dua etmek,
• Telbiyeyi aralıklarla tekrarlamak,
• Sıcakta kendini yormamak, gölgede kalmak ve bol su içmek.

Cebel-i Rahme’ye çıkmak vakfenin şartı değildir. Kalabalıkta kendinizi ve başkalarını zora sokmadan, Arafat sınırları içindeki çadırınızda da vakfe yapabilirsiniz. Vakfenin hükmü ve süresiyle ilgili ayrıntılar için Arafat vakfesi yazımıza bakabilirsiniz.

Sünnete uygun bir Arefe gününün akışı kaynaklarda şöyle tarif edilir:

1. Terviye gecesi Mina Hacılar 8 Zilhicce’de Mekke’den Mina’ya geçer ve geceyi orada geçirir.
2. Sabah namazı ve intikal Arefe günü sabah namazı Mina’da kılınır, güneşin doğuşunun ardından Arafat’a çıkılır.
3. Zevalden sonra gusül Vakit girince gusletmek ve vakfeye hazırlanmak sünnettir.
4. Öğle ve ikindi birlikte Öğle ile ikindi namazları öğle vaktinde birlikte kılınır.
5. Zikir ve dua Vakit tekbir, tehlil, telbiye, salâtüselâm ve dua ile değerlendirilir.
6. Gün batımında hareket Güneşin batmasıyla birlikte Müzdelife’ye doğru yola çıkılır.

Müzdelife’de Zikir ve Dua

Arefe günü güneş battıktan sonra Arafat’tan Müzdelife’ye geçilir ve akşam ile yatsı namazları Müzdelife’de yatsı vaktinde birlikte kılınır. Kur’an-ı Kerim, bu mekânda Allah’ın anılmasını açıkça emreder (Bakara 2/198):

Okunuşu: Fe izâ efadtüm min Arafâtin fezkürullâhe inde’l-meş’ari’l-harâm.

Anlamı: Arafat’tan akın akın döndüğünüzde Meş’ar-i Harâm’ın yanında Allah’ı anın.

Câbir’in rivayetine göre Hz. Peygamber, bayram sabahı namazını kıldıktan sonra Meş’ar-i Harâm’a gelmiş, kıbleye dönerek dua etmiş, tekbir, tehlil ve tevhid getirmiş ve ortalık iyice aydınlanıncaya kadar orada kalmıştır (Müslim). Hanefî mezhebine göre Müzdelife vakfesi, bayramın birinci günü fecrin doğuşundan güneşin doğuşuna kadar olan vakitte yapılır. Bu sürede telbiye, tekbir, tehlil, salavat ve dua ile meşgul olmak sünnete uygundur. Cemrelerde atılacak taşlar da genellikle Müzdelife’den toplanır.

Din İşleri Yüksek Kurulu, Hanefîlere göre bu vakitte bir an bile Müzdelife’de bulunan kimsenin vakfesinin geçerli olduğunu; izdiham, yaşlılık ve hastalık gibi mazeretlerle Müzdelife’den gece yarısından önce ayrılmak zorunda kalanlara ise bütün mezheplere göre ceza gerekmediğini belirtir. Aynı fetvaya göre Şâfiî ve Hanbelîlerde vakfenin vakti gece yarısından sonra başlar; ihtiyaç hâlinde bu görüşle amel edilebilir.

Mina’da Cemre Duaları

Bayramın birinci günü yalnızca büyük cemreye (Akabe cemresi), sonraki günlerde ise sırasıyla küçük, orta ve büyük cemrelere yedişer taş atılır. Taşlama, Allah’ın emrine teslimiyetin ve O’nu anmanın bir ifadesidir; bu nedenle her atışın zikirle birlikte yapılması önemlidir.

Cemre taşlanırken ne söylenir?

Her taş atılırken tekbir getirilir. Hz. Peygamber’in cemreye attığı her taşla birlikte tekbir getirdiği sahih rivayetlerde yer alır (Buhârî). Uygulamada her taşta şu söz söylenir:

Okunuşu: Bismillâhi Allâhu ekber.

Anlamı: Allah’ın adıyla. Allah en büyüktür.

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre hacılar Mina’ya vardıklarında Akabe cemresinin yanında telbiyeyi keser ve hazırladıkları yedi taşı bu sözle teker teker atar; taşların nohuttan büyük, fındıktan küçük olması tavsiye edilmiştir. Din İşleri Yüksek Kurulu ise bayramın birinci günü Akabe cemresine atılacak yedi taşın Müzdelife’den toplanmasının müstehap olduğunu, diğer günlerde atılacak taşların ise dilenen yerden toplanabileceğini belirtir.

Küçük ve orta cemreden sonra dua

Abdullah b. Ömer’in rivayetine göre Hz. Peygamber, küçük cemreyi taşladıktan sonra biraz ilerleyip kıbleye dönmüş, ellerini kaldırarak uzun süre dua etmiştir. Orta cemreden sonra da aynı şekilde kıbleye dönüp dua etmiş, büyük cemreyi taşladıktan sonra ise orada durmadan ayrılmıştır (Buhârî). Bu nedenle küçük ve orta cemreden sonra, kalabalığın akışını engellemeyecek bir yere çekilip kıbleye dönerek dua etmek sünnettir; büyük cemreden sonra ise beklemeden ayrılınır. Cemreler arasındaki mesafe kısadır: Küçük cemre ile orta cemre arası yaklaşık 156 metre, orta cemre ile Akabe cemresi arası yaklaşık 117 metredir.

Telbiye ne zaman bırakılır?

Hac için ihrama giren kişi, bayramın birinci günü büyük cemreye ilk taşı atmasıyla telbiyeyi bırakır. Hz. Peygamber’in Akabe cemresini taşlayıncaya kadar telbiyeye devam ettiği rivayet edilmiştir (Buhârî, Müslim). Bu andan sonra telbiyenin yerini tekbir ve diğer zikirler alır. İhrama girerken okunan telbiye ve niyet kalıpları için ihram niyeti yazımıza bakabilirsiniz.

Teşrik Tekbiri

Teşrik tekbiri, Kurban Bayramı günlerinde farz namazların ardından getirilen tekbirdir. Hanefî mezhebine göre hacı olsun olmasın, farz namazı kılan her Müslümanın bu tekbiri getirmesi vaciptir. Erkekler sesli, kadınlar ise kendi duyacakları kadar alçak sesle okur.

Okunuşu: Allâhu ekber Allâhu ekber, lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber, Allâhu ekber ve lillâhi’l-hamd.

Anlamı: Allah en büyüktür, Allah en büyüktür. Allah’tan başka ilah yoktur ve Allah en büyüktür. Allah en büyüktür ve hamd yalnızca Allah’a mahsustur.

Teşrik tekbiri ne zaman okunur?

Hanefî mezhebine ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın açıklamalarına göre teşrik tekbiri, Arefe günü sabah namazından başlayarak bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar, toplam 23 vakit farz namazın ardından birer defa okunur. Tekbir, farz namazın selamından hemen sonra getirilir. Din İşleri Yüksek Kurulu bu tekbirin kadın erkek her Müslümana vacip olduğunu, teşrik günlerinde kazaya kalan namaz aynı günlerde kaza edilirken tekbirin de getirileceğini, teşrik günleri çıktıktan sonra kaza edilmesi hâlinde ise tekbir getirilmeyeceğini belirtir; Şâfiî mezhebine göre teşrik tekbirleri sünnettir.

Zilhicce ayının 11, 12 ve 13. günlerine teşrik günleri denir; hacılar bu geceleri Mina’da geçirir ve bu günlerde tekbirle cemrelere taş atar. Kur’an-ı Kerim’de “Sayılı günlerde Allah’ı anın” buyrulur (Bakara 2/203); müfessirlerin çoğunluğuna göre bu ayetteki sayılı günler teşrik günleri, zikirden maksat ise teşrik tekbirleridir.

Kurban Keserken ve Tavaf-Sa’y Sırasında

Hanefî mezhebine göre kesim sırasında Allah’ın adını anmak gereklidir. Hz. Peygamber’in kurbanlarını keserken besmele çekip tekbir getirdiği rivayet edilmiştir (Buhârî, Müslim). Buna göre kesim sırasında şöyle denir:

Okunuşu: Bismillâhi Allâhu ekber.

Anlamı: Allah’ın adıyla. Allah en büyüktür.

Din İşleri Yüksek Kurulu da hayvan kesilirken besmele çekilmesi gerektiğini, kesim sırasında “Bismillâhi Allâhu ekber” denileceğini ve En’âm sûresinin 162-163 ile 79. ayetlerinin okunabileceğini bildirir. Temettu veya kıran haccı yapanların şükür kurbanı kesmesi vaciptir. Günümüzde kesim işlemleri çoğunlukla yetkili kurumlar aracılığıyla yapıldığından, vekâlet ve kesim zamanıyla ilgili ayrıntıları Diyanet’in hac bilgilendirmelerinden öğrenmeniz yerinde olur.

Haccın tavaf ve sa’y bölümlerinde okunabilecek dualar, umrede okunanlarla aynıdır. Hacerü’l-Esved’i selamlarken, Rükn-i Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında ve Safa ile Merve’de okunan zikirleri Umrede Okunacak Dualar yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. İki ibadetin temel farklarını merak ediyorsanız hac ve umre arasındaki farklar yazımıza da göz atabilirsiniz.

Hac Boyunca Öne Çıkan Zikirler

Aşağıdaki tablo, yazıda ele aldığımız zikirleri menasikteki yerleriyle birlikte özetlemektedir:

Hac Dualarında Sık Yapılan Hatalar

Menasikin yoğunluğu içinde dua ve zikirle ilgili şu hatalar sık görülür:

• Metni yetiştirme telaşı: Kitapçıktaki uzun duaları bitirmeye çalışırken anlamı düşünmeyi bırakmak; oysa belli duaları okumak zorunlu değildir.
• Taşları topluca atmak: Cemrede bir defada birkaç taş atmak tek taş hükmünde sayılır; taşlar tekbirle teker teker atılır.
• Kalabalıkta uzun dua: Akabe cemresinin önünde ya da tavaf yolunda durup uzun dua ederek akışı engellemek.
• Telbiyeyi geç bırakmak: Akabe cemresine ilk taş atıldıktan sonra telbiyeye devam etmek.
• Teşrik tekbirini unutmak: Bayram günlerinde farz namazın selamından hemen sonra tekbiri getirmeyi atlamak.
• Yüksek sesle toplu dua: Çevredekilerin huşûunu bozacak şekilde bağırarak dua etmek.

Hacdan Dönüşte Temenniler ve Önemli Hatırlatmalar

Hacdan dönen bir yakınımızı ziyaret ettiğimizde “Allah haccını kabul etsin”, “Haccın mebrur olsun” gibi güzel dileklerde bulunmak, onun sevincine ortak olmanın bir yoludur. Hacı da bu ziyaretlerde yaşadıklarını paylaşırken ölçülü olmaya, ibadetini gösterişe dönüştürmemeye ve aldığı manevi dersleri hayatına yansıtmaya özen gösterir.

Bu yazıdaki okunuşlar Latin harfleriyle verilmiştir ve Arapçadaki bazı sesleri tam olarak karşılamaz; doğru telaffuz için duaların ehil bir hocadan öğrenilmesi tavsiye edilir. Vakfe, namazların cem edilmesi, taşlama vakitleri ve kurban gibi ayrıntılı fıkhi konularda ise Diyanet İşleri Başkanlığı’nın hac ilmihaline ve görevlilerine başvurmanızı öneririz.

2027 Hac Dönemi İçin Manevi Hazırlık Takvimi

2026 haccı Mayıs ayının sonunda tamamlandı; 2027 haccının ise Mayıs 2027’nin ortasına denk gelmesi bekleniyor. Kesin günler, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın takvimi ve Suudi makamlarının duyurusuyla netleşecek. Arafat’taki uzun vakfe saatlerinden Mina’daki teşrik günlerine kadar hac baştan sona dua ve zikirle geçen bir ibadet olduğu için manevi hazırlığı son haftalara bırakmamak gerekir. Zilhicce günlerinin sırasını hac ne zaman yapılır yazımızda ele aldık; aşağıdaki takvim ise 2027’de hacca gitmeyi niyet edenler için bir öneridir.

Takvimdeki önerileri kendi durumunuza göre uyarlayabilirsiniz. Kura sonucunu beklerken bu hazırlığa başlamak, hac nasip olduğunda menasikin yoğunluğu içinde zikirlerin anlamına odaklanmanızı kolaylaştırır; nasip olmadığında ise yapılan hazırlık umre yolculuğunuz ve günlük ibadet hayatınız için kalıcı bir kazanç olarak kalır.

Kutsal mekânlardaki güncel uygulamalar

Hac döneminde Nusuk kartı ve hac izni olmayanların kutsal alanlara girişi kısıtlanıyor, izinsiz hac girişimlerine ise yaptırım uygulanıyor. Türkiye’de kuralı hac da özel hac da Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kayıt ve kura sürecine tabidir; hac ibadetine ancak bu resmî süreç sonunda alınan izinle hazırlanılmalıdır. İki seçenek arasındaki farkları kuralı hac ve özel hac farkı yazımızda anlattık.

Meşair metrosu hac günlerinde Mina, Müzdelife ve Arafat arasında hizmet veriyor; ancak hangi kafilenin metroyla, hangisinin otobüsle ve hangi saatte taşınacağı organizasyona göre değişir. Bu nedenle Müzdelife’deki zikir vaktinizi ve cemrelerden sonraki dualarınızı kafile görevlilerinin açıklayacağı plana göre düzenlemek en sağlıklısıdır.

• Dua listenizi sadeleştirin: Kalabalık ve sıcakta uzun metinler yerine anlamını bildiğiniz kısa zikirler daha kolay sürdürülür.
• Grubunuzdan ayrılmayın: Mina’da çadır yerinizi ve buluşma noktalarını ilk gün öğrenin; kaybolma endişesi yaşamadan zikre ve duaya odaklanırsınız.
• Ailenizle iletişimi planlayın: Arafat ve Müzdelife’de vaktinizi telefona değil duaya ayırabilmek için yakınlarınıza önceden bilgi verin.
• Kartınızı yanınızda taşıyın: Nusuk kartınızı ve kafile kimliğinizi menasik boyunca kolay ulaşabileceğiniz bir yerde tutun.
• Sıcağa hazırlıklı olun: Mayıs ayında bölgede sıcaklık yüksek olabileceğinden su, şemsiye ve gölge planı yapın; sağlığınızla ilgili sorular için aile hekiminize danışın.
• Güncel koşulları teyit edin: Suudi uygulamaları değişebildiğinden seyahat öncesi güncel koşulları resmî kaynaklardan ve seyahat acentenizden teyit edin.

Bu konuda okumaya devam edin

• Duaların Kabul Olduğu Yerler: Mekke ve Medine'de Duanın Kabulü Umulan Mekânlar
• Kâbe'yi Görünce Okunacak Dua: Okunuşu, Anlamı ve İlk Bakış Adabı
• Uhud Şehitleri Ziyareti: Selamlama Duası ve Ziyaret Adabı

Rabbimiz bütün hacı adaylarına mebrur bir hac nasip etsin. Hac turlarımız veya hac hazırlığınız hakkındaki sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz; size memnuniyetle yardımcı oluruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı ve Hanefî mezhebi esas alınmıştır; hac takvimi ile Suudi Arabistan’daki menasik düzenlemeleri değişebileceğinden yola çıkmadan önce Diyanet İşleri Başkanlığı’nın duyurularından güncel durumu teyit ediniz.

1. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hac ve umre görevlerini yaparken belli duaları okumanın hükmü nedir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
2. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Dua ve zikir sesli mi, yoksa sessiz mi yapılmalıdır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
3. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Arafat”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
4. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Arefe”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Bakara Sûresi 2/198. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Müzdelife vakfesi ne zaman yapılır ve asgari süresi ne kadardır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
7. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cemre”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Şeytan taşlama günlerinde atılacak taşlar nereden toplanır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
9. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Teşrik tekbirlerinin dinî hükmü nedir, bu tekbirleri kimler ne zaman getirir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
10. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Teşrîk”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
11. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Bakara Sûresi 2/203. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
12. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kurban keserken Allah’ın isminin anılmasının, besmele çekilmesinin hükmü nedir? Kesim sırasında hangi dualar okunabilir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.