Hac Nasıl Yapılır? Sırasıyla Gün Gün Hac Menasiki Rehberi

Hac nasıl yapılır sorusunun cevabı, Zilhicce ayının belirli günlerinde Mekke, Mina, Arafat ve Müzdelife’de belirli bir sırayla yerine getirilen ve hac menasiki adı verilen ibadetler bütününde saklıdır. İhramla başlayan bu yolculuk, Arafat vakfesi ve ziyaret tavafıyla tamamlanır. Bu rehberde haccın farzlarını ve vaciplerini, ifrad, temettu ve kıran yöntemlerini, Terviye gününden veda tavafına kadar gün gün akışı, Hz. Peygamber’in Veda Haccı’ndaki uygulamayı, özel durumlara ait hükümleri ve 2027 dönemi için hazırlık takvimini Hanefî mezhebi ile Diyanet İşleri Başkanlığı’nın açıklamaları doğrultusunda kaynaklarıyla birlikte bulacaksınız.

Hac Nasıl Yapılır Sırasıyla?

Hac, hac aylarında ihrama girilerek başlayan ve belirli günlerde belirli mekânlarda yerine getirilen menasikle tamamlanan bir ibadettir. Hac ayları hicri takvimde Şevval, Zilkade ve Zilhicce ayının ilk on günüdür; hac için ihrama bu aylar içinde girilir. Menasikin özeti şu sırayı izler:

1. İhrama girmek Mîkat sınırında veya öncesinde gusledip niyet ederek telbiye getirin; bu andan itibaren ihram yasakları başlar.
2. Terviye günü Mina’ya çıkmak 8 Zilhicce’de Mina’ya gidip geceyi orada geçirmek sünnettir.
3. Arafat vakfesi Arefe günü öğle vaktinden sonra Arafat sınırları içinde bulunun; bu, haccın en önemli rüknüdür.
4. Müzdelife vakfesi Akşamla yatsıyı Müzdelife’de birleştirerek kılın, geceyi burada geçirip bayram sabahı vakfe yapın.
5. Büyük cemreyi taşlamak Bayramın birinci günü Cemretü’l-Akabe’ye yedi taş atın; ilk taşla telbiye kesilir.
6. Kurban ve tıraş Temettu ve kıran haccı yapanlar şükür kurbanını keser, ardından tıraş olarak ihramdan çıkar.
7. Ziyaret tavafı ve sa’y Mekke’ye gidip haccın rüknü olan ziyaret tavafını ve ardından sa’yi yapın.
8. Teşrik günleri ve veda tavafı Bayramın 2 ve 3. günlerinde üç cemreyi taşlayın, Mekke’den ayrılmadan önce veda tavafını yapın.

Bu sıralamanın ayrıntıları ve her adımın hükmü aşağıdaki bölümlerde ele alınmaktadır. Umreyle farklarını merak ediyorsanız hac ve umre arasındaki farklar yazımıza göz atabilirsiniz.

Haccın Farzları ve Vacipleri

Hanefî mezhebine göre haccın üç farzı vardır: ihram, Arafat vakfesi ve ziyaret (ifada) tavafı. Bu mezhepte ihram haccın şartı, vakfe ve ziyaret tavafı ise rükün yani aslî unsur kabul edilir; ihrama girildikten sonra bu iki rükün eda edilmedikçe hac tamamlanmaz. Farzlardan biri terk edilirse hac geçerli olmaz ve bu eksiklik kurban gibi bir cezayla telafi edilemez. Vaciplerden birinin terki ise haccı geçersiz kılmaz; ancak geçerli bir özür yoksa ceza gerektirir.

Haccın farzları nelerdir?

Haccın farzları, ihrama girmek, Arafat’ta vakfe yapmak ve ziyaret tavafını yerine getirmektir. Diğer mezheplerde sa’y ve tıraş gibi menasik de rükün sayılabilmektedir.

• İhram: Hacca niyet edip telbiye getirerek ihram yasaklarının başladığı hâle girmektir. Haccın şartıdır.
• Arafat vakfesi: Arefe günü öğle vaktinin girmesinden bayram sabahı fecrin doğuşuna kadar olan sürede, kısa bir an da olsa Arafat sınırları içinde bulunmaktır. Haccın rüknüdür.
• Ziyaret (ifada) tavafı: Arafat vakfesinden sonra, bayram günlerinde Kâbe’yi yedi şavt tavaf etmektir. Haccın diğer rüknüdür.

Haccın vacipleri nelerdir?

Haccın başlıca vacipleri Müzdelife vakfesi, sa’y, şeytan taşlama, tıraş ve Mekke dışından gelenler için veda tavafıdır; temettu ve kıran haccı yapanların şükür kurbanı kesmesi de vaciptir.

• Müzdelife vakfesi: Bayram sabahı fecir ile güneşin doğuşu arasında Müzdelife’de bir süre bulunmak.
• Şeytan taşlama (remy-i cimâr): Bayramın birinci günü büyük cemreye, sonraki günlerde ise üç cemreye usulüne uygun taş atmak.
• Sa’y: Safa ile Merve tepeleri arasında, Safa’dan başlayıp Merve’de bitecek şekilde yedi şavt gidip gelmek.
• Tıraş (halk veya taksir): İhramdan çıkmak için saçları tıraş etmek ya da kısaltmak.
• Veda tavafı: Mekke dışından gelen hacıların şehirden ayrılmadan önce yaptığı son tavaf.
• Şükür kurbanı: Temettu ve kıran haccı yapanların kesmesi gereken hac kurbanı.

Tablodaki hüküm sıralaması Hanefî mezhebine göredir; diğer mezheplerde sa’y ve tıraş gibi menasikin rükün ya da vacip sayılması bakımından farklar bulunur.

Haccın gücü yetene ömürde bir kez farz olduğu hususunda âlimler görüş birliği içindedir; bu yükümlülük kitap, sünnet ve icmâ ile sabittir. Farz olmanın ve bizzat eda etmenin şartlarını hac kimlere farzdır yazımızda ayrıntılı ele aldık.

İfrad, Temettu ve Kıran: Hangi Yöntemle Hac Yapılır?

Hac, eda ediliş biçimine göre ifrad, temettu ve kıran olmak üzere üç şekilde yapılır. İfrad haccı umre yapmaksızın yalnız hac menasikini yerine getirmektir; temettu haccında hac aylarında önce umre yapılıp ihramdan çıkılır, sonra aynı dönemde hac için yeniden ihrama girilir; kıran haccında ise ihrama girerken hem umreye hem hacca niyet edilir ve her iki ibadet aynı ihramla tamamlanır.

• İfrad haccı: Yalnızca hac için ihrama girilir; bu hacda şükür kurbanı vacip değildir.
• Temettu haccı: Umre ile hac arasında ihramdan çıkılır; şükür kurbanı vaciptir.
• Kıran haccı: Umre ve hac tek ihramla yapılır; şükür kurbanı vaciptir.

Üç yöntemin ayrıntılı karşılaştırmasını hac çeşitleri yazımızda bulabilirsiniz.

Türkiye’den gidenler genellikle hangi haccı yapar?

Türkiye’den hacca giden kafilelerde çoğunlukla temettu haccı tercih edilir. Bu yöntemde hacı, Mekke’ye vardığında önce umresini yapar ve ihramdan çıkarak Terviye gününe kadar ihram yasaklarından serbest kalır. Bu durum, uzun konaklamalarda özellikle yaşlı hacılara kolaylık sağlar; umre ile hac arasındaki günlerde ihram yasakları uygulanmaz.

Gün Gün Hac Menasiki

Hac menasiki Zilhicce ayının 8. gününden itibaren belirli bir sırayla yapılır. Aşağıdaki tablo, temettu haccı yapan bir hacının temel programını özetler; saatler kafile planına göre değişebileceği için rehberinizin yönlendirmelerini takip edin.

Terviye günü (8 Zilhicce): Mina’ya hareket

Temettu haccı yapan hacılar bu gün Mekke’de hac için niyet edip telbiye getirerek ihrama girer. Zilhiccenin sekizinci günü Mekke’de sabah namazını kılıp güneş doğduktan sonra Mina’ya gitmek, geceyi orada geçirmek ve arefe sabahına kadar beş vakit namazı Mina’da kılmak sünnettir. Kalabalık nedeniyle kafileler günümüzde doğrudan Arafat’a götürülebilir; bu durum haccın geçerliliğine engel değildir.

Hac niyeti nasıl yapılır?

Hac niyeti, ihram için hazırlık yapıldıktan sonra kalben niyet edip dille ifade etmek ve telbiye getirmekle olur. Niyet ederken kişi, hac yapmak istediğini söyleyip bunun kendisine kolaylaştırılmasını ve kabul edilmesini diler; ardından telbiye getirir. İfrad haccına niyet eden hacca, temettu haccı yapacak olan önce umreye, kıran haccına niyet eden ise hac ve umreye birlikte niyet eder. Niyet ve telbiye metinlerinin okunuşu için ihram niyeti yazımıza bakabilirsiniz.

Arefe günü (9 Zilhicce): Arafat vakfesi

Haccın en önemli rüknü olan Arafat vakfesinin vakti, Zilhicce’nin dokuzuncu günü öğle vaktinin girmesiyle başlar ve bayramın birinci günü fecr-i sâdıka kadar devam eder; bu süre içinde Arafat’ta bulunan kişinin haccı geçerli olur. Arafat’a bitişik olan Urene vadisi Arafat’tan sayılmadığı için sınırlar konusunda kafile görevlilerinin yönlendirmesine dikkat edilmelidir. Öğle ve ikindi namazlarının birleştirilerek kılınmasına (cem) ilişkin Hanefî mezhebindeki şartları din görevlinize sorabilirsiniz. Vakfe dua, zikir ve istiğfarla geçirilir; okunabilecek dualar için hac duaları yazımıza bakabilirsiniz. Güneş battıktan sonra Müzdelife’ye hareket edilir. Vakfenin ayrıntıları için Arafat vakfesi rehberimize göz atın.

Müzdelife gecesi ve vakfesi

Müzdelife’ye ulaşıldığında akşam ve yatsı namazları yatsı vaktinde birleştirilerek kılınır. Hanefî mezhebine göre Müzdelife vakfesinin zamanı bayram günü fecr-i sâdık ile güneşin doğuşu arasıdır; bu süre içinde bir an bile Müzdelife’de bulunan kimsenin vakfesi geçerlidir. Bütün mezheplere göre izdiham, yaşlılık ve hastalık gibi mazeretler sebebiyle Müzdelife’den gece yarısından önce ayrılmak zorunda kalanlara ceza gerekmez. Şeytan taşlamada kullanılacak nohut büyüklüğündeki taşların Müzdelife’den toplanması müstehaptır; ancak başka yerlerden de toplanabilir.

Bayramın birinci günü (10 Zilhicce)

Bayramın ilk günü haccın en yoğun günüdür ve işlemler şu sırayla yapılır:

1. Büyük şeytanı taşlama: Cemretü’l-Akabe’ye yedi taş, her biri ayrı ayrı olmak üzere atılır. İlk taşla birlikte telbiye kesilir.
2. Kurban: Temettu ve kıran haccı yapanlar şükür kurbanını keser veya kestirir. Hanefî mezhebine göre bu kurban bayramın ilk üç gününde kesilir, daha önce kesilemez.
3. Tıraş: Erkekler saçlarını tıraş eder ya da kısaltır, kadınlar saç uçlarından bir miktar keser. Tıraşla birlikte eşler arası yakınlık dışındaki ihram yasakları kalkar.
4. Ziyaret tavafı ve sa’y: Mekke’ye gidilerek ziyaret tavafı yapılır; temettu haccı yapanlar hac sa’yini genellikle bu tavaftan sonra yerine getirir. Ziyaret tavafıyla birlikte ihram yasaklarının tamamı sona erer.

Hanefî mezhebine göre temettu ve kıran haccı yapanların taşlama, kurban ve tıraş arasındaki sıraya uyması vaciptir. Din İşleri Yüksek Kurulu, bu tertibin İmam Âzam’a göre vacip, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre sünnet olduğunu belirtir ve günümüzde fetva ile uygulamanın, tertibe uymamanın ceza gerektirmediği yöndeki ikinci görüşe dayandığını kaydeder. Taşlamanın usulünü şeytan taşlama rehberimizde adım adım anlattık.

Ziyaret tavafı ne zamana kadar ertelenebilir?

Ziyaret tavafının asıl vakti bayramın ilk üç günüdür. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre Ebû Hanîfe’nin görüşünde bu tavafın ilk üç günde yapılması vacip olduğundan mazeretsiz erteleme dem gerektirir; Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed de dâhil fakihlerin çoğunluğuna göre ise erteleme caizdir ve ceza gerekmez. Aşırı izdiham, yaşlılık ve hastalık gibi sebeplerle ertelemenin ceza gerektirmediği açıkça belirtilir.

Teşrik günleri (11-13 Zilhicce) ve veda tavafı

Bayramın ikinci ve üçüncü günlerinde sırasıyla küçük cemre (Cemretü’l-Ûlâ), orta cemre (Cemretü’l-Vustâ) ve büyük cemreye (Cemretü’l-Akabe) yedişer taş atılır. Hanefî mezhebine göre bu günlerin gecelerini Mina’da geçirmek sünnettir. Bayramın üçüncü günü taşlarını atan hacı Mina’dan ayrılabilir; ancak 13 Zilhicce sabahını Mina’da karşılayan hacının o günün taşlarını da atması gerekir. Hac menasiki tamamlandıktan sonra Mekke dışından gelen hacılar, şehirden ayrılmadan önce veda tavafı yapar; bu tavaf vaciptir ve kafilenin ayrılış programına göre planlanır.

Hz. Peygamber Veda Haccını Nasıl Yaptı?

Bugün uygulanan menasikin kaynağı, Hz. Peygamber’in hicretin 10. yılında (632) yaptığı ve tarihe Veda Haccı olarak geçen haccıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki anlatıma göre Resûl-i Ekrem Medine’den yola çıkıp Zülhuleyfe’de ihrama girmiş, Mekke’ye ulaşınca Kâbe’yi tavaf edip Safa ile Merve arasında sa’y yapmış, Terviye günü Mina’ya geçerek geceyi orada geçirmiş, arefe günü Arafat’a çıkıp öğle ile ikindiyi birlikte kıldırmış ve güneş batıncaya kadar vakfe yapmıştır.

Aynı kaynağa göre Resûlullah akşam Müzdelife’ye geçip akşam ile yatsıyı birleştirerek kılmış, geceyi orada geçirmiş, bayram sabahı Meş’ar-i Harâm’da vakfe yaptıktan sonra Mina’ya geçerek Akabe cemresine yedi taş atmış, kurbanını kesmiş, tıraş olup ihramdan çıkmış, ardından Mekke’ye gidip tavaf ve sa’y yapmıştır. Bayram günlerini Mina’da geçirip taşlamalarını tamamlamış, Mekke’den ayrılmadan önce veda tavafını yapmıştır. Bu sıra, bugün kafilelerin izlediği programın da temelidir.

Kadınlar, Yaşlılar ve Hastalar İçin Notlar

Kadınlar ihramda normal dikişli kıyafetlerini giyebilir, başlarını örter ve yüzlerini açık tutar. Telbiyeyi yüksek sesle söylemez; tavafta remel, sa’yde ise koşar adım (hervele) yapmazlar.

Özel hâl durumunda ne yapılmalı?

Özel hâldeki kadınlar tavaf dışındaki menasiki, yani ihrama girme, Arafat ve Müzdelife vakfeleri ve şeytan taşlama gibi ibadetleri yerine getirebilir. Tavaf için temizlenmeyi beklemek esastır. Din İşleri Yüksek Kurulu, âdet veya lohusa hâlindeki kadınların veda tavafı yapmasının vacip olmadığını, bu sebeple veda tavafını yapamayan kadına bir şey gerekmediğini belirtir. Dönüş tarihinin ziyaret tavafından önceye denk gelmesi gibi durumlarda mutlaka kafile din görevlisine veya Diyanet’in dinî danışma hizmetlerine başvurun.

Yaşlı ve hastalar taşlama için vekâlet verebilir mi?

Hastalık, yaşlılık veya ciddi bir engel nedeniyle cemrelere gidemeyen hacılar, taşlarını bir başkasına vekâleten attırabilir. Vekil olan kişi her cemreye önce kendi taşlarını, ardından vekâlet verenin taşlarını atar. Hangi durumların geçerli özür sayılacağı konusunda karar vermeden önce Diyanet görevlilerine danışmak en doğru yoldur. Sürekli bir engel nedeniyle hacca hiç gidemeyecek kişiler için ise Diyanet’in bedel hac ile ilgili açıklamalarına başvurulabilir.

Hacda Sık Yapılan Hatalar

Kalabalık ve sıcak bir ortamda, birkaç gün içinde yerine getirilen hacda bazı hatalar sık tekrarlanır:

• İhramlıyken kokulu sabun, krem veya ıslak mendil kullanmak; tırnak ya da saç kesmek.
• Yedi taşı tek seferde atmak. Hanefî mezhebine göre bir seferde atılan taşlar tek taş sayılır.
• İzdihamlı saatlerde cemrelere gidip kendini ve başkalarını tehlikeye atmak.
• Ziyaret tavafını gereksiz yere geciktirmek veya veda tavafını unutmak.
• Sıcakta yeterince su içmemek, gölgede dinlenmeyi ihmal etmek.
• Kafile kimlik kartını ve iletişim bilgilerini üzerinde taşımamak.

İhram yasaklarının tam listesi ve cezaları için ihram yasakları yazımıza bakabilirsiniz. Doğru organizasyonu seçmek de bu riskleri azaltır; hac turları sayfamızda farklı konaklama ve program seçeneklerini inceleyebilirsiniz.

Hac Sonrası Medine Ziyareti

Medine ziyareti haccın menasikinden değildir; ancak Peygamber Efendimizin (s.a.v.) mescidini ve kabrini ziyaret etmek, hacıların özlemle beklediği bir fazilettir. Kafileler programa göre Medine’ye hacdan önce ya da sonra gider. Mescid-i Nebevî’de namaz kılmak, Ravza-i Mutahhara’da dua etmek, Kuba Mescidi ve Uhud gibi mekânları görmek bu ziyaretin önemli parçalarıdır. Ravza ziyaretindeki randevu uygulamasını seyahat öncesinde teyit edin. Ayrıntılar için Medine’de gezilecek yerler yazımıza göz atabilirsiniz.

2027 Hac Dönemi İçin Hazırlık Takvimi

2027 hac döneminin Mayıs ayının ortasına denk gelmesi bekleniyor. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 2027 hac bilgilendirme broşüründe gidiş uçuşları 17 Nisan – 11 Mayıs 2027, dönüş uçuşları ise 20 Mayıs – 15 Haziran 2027 aralığında planlanmıştır. Terviye ve Arefe günlerinin kesin tarihi ise hilalin durumuna göre Diyanet takvimi ve Suudi makamlarının duyurusuyla netleşir. Aşağıdaki sıralama, hazırlığın genel akışını gösterir:

1. Kayıt ve kura: Türkiye’de kuralı hac da özel hac da Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kayıt ve kura sürecine tabidir. Başvuru tarihlerini ve sonuçları Diyanet’in resmî duyurularından takip edin; süreç hakkında kuralı hac sayfamıza da bakabilirsiniz.
2. Belgeler: Pasaportunuzun geçerlilik süresini erkenden kontrol edin ve eksik evrakları hac için gerekli evraklar listemizle tamamlayın.
3. Sağlık: Aşı ve sağlık şartları için aile hekiminize veya Sağlık Bakanlığı seyahat sağlığı merkezlerine danışın. Düzenli kullandığınız ilaçları yolculuk boyunca yetecek miktarda hazırlayın.
4. Beden ve menasik hazırlığı: Yürüyüş temponuzu kademeli olarak artırın, gün gün programı yolculuktan önce birkaç kez gözden geçirin.

Hac hazırlığı yalnızca belgelerden ibaret değildir. Menasik günlerinde uzun süre açık havada kalınacağı, Arafat’tan Müzdelife’ye ve Mina’ya geçişlerin kalabalık içinde yapılacağı unutulmamalıdır. Kafilenizin düzenlediği bilgilendirme toplantılarına katılmak, aile bireylerinizle buluşma noktalarını önceden konuşmak sahada yaşanabilecek aksaklıkları azaltır.

Sahada karşılaşacağınız güncel uygulamalar

Hac döneminde Nusuk kartı ve hac izni olmayanların kutsal alanlara girişi kısıtlanıyor. Diyanet İşleri Başkanı, resmî bir organizasyona dahil olmayan, hac vizesi ve Nusuk kartı bulunmayan kişilerin kutsal bölgelere girişine izin verilmediğini belirterek farklı vaatlerde bulunan kişi ve oluşumlara itibar edilmemesi gerektiğini vurgulamıştır. Meşair metrosu hac günlerinde Mina, Müzdelife ve Arafat arasında hizmet veriyor; hangi hacıların metroyu kullanacağı kafile planına bağlıdır. Mekke ile Medine arasındaki geçişlerde Haremeyn Hızlı Treni de tercih edilebiliyor. Suudi uygulamaları değişebildiğinden seyahat öncesi güncel koşulları resmî kaynaklardan ve seyahat acentenizden teyit edin.

Ömür Boyu Hatırlanacak Bir Yolculuk

Hac, hazırlığı aylar öncesinden başlayan ve ömür boyu hatırlanan bir yolculuktur. Menasiki önceden öğrenmek, sahada telaşı azaltır ve ibadeti huzurla yapmanızı sağlar. Hac günlerinin takvimini hac ne zaman yapılır yazımızda bulabilirsiniz.

RotaNur olarak hac hazırlığınızla ilgili sorularınızı yanıtlamaktan memnuniyet duyarız; iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Dinî hükümlerde Diyanet’in güncel açıklamalarını esas almayı unutmayın. Rabbim niyet eden herkese kabul olunmuş bir hac nasip etsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı esas alınmıştır; hac organizasyonu, izin ve seyahat kuralları değişebileceğinden yola çıkmadan önce resmî kaynaklardan güncel durumu teyit ediniz.

1. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hac ayları hangileridir? Farz olan vakfe ile tavafın vakti ne zamandır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
2. Salim Öğüt, “Hac” (Hacla İlgili Fıkhî Hükümler), TDV İslâm Ansiklopedisi, 1996. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
3. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hac için ihrama girdiği hâlde Arafat’a çıkmayan kimsenin (fevât) ne yapması gerekir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
4. Salim Öğüt, “Terviye”, TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Müzdelife vakfesi ne zaman yapılır ve asgari süresi ne kadardır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Hacda kurban ne zaman kesilir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
7. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Şeytan taşlama, kurban kesme, saç tıraşı olma ve ziyaret tavafını yapma görevleri arasındaki tertibin hükmü nedir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “İzdiham, yaşlılık, hastalık gibi nedenlerden dolayı ziyaret tavafının bayramın ilk üç günü sonrasına ertelenmesi caiz midir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
9. Bünyamin Erul, “Vedâ Haccı”, TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
10. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kafilesi Mekke’den ayrılacak olan bir kadının âdet hâli sebebiyle veda tavafı yapamaması durumunda ceza gerekir mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
11. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2027 Hac Bilgilendirme Broşürü. hacumre.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
12. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, “2027 yılı hac kuraları çekildi”, Duyurular. hacumre.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.