Safa ve Merve Tepeleri: Safa Merve Tepesi Nerede, Arası Kaç Metre, Hikâyesi ve Sa’y Nasıl Yapılır?

Safa Merve tepesi denince akla gelen iki küçük tepe, Mescid-i Haram’ın doğu tarafında, Kâbe’ye birkaç yüz metre mesafede yer alır ve umre ile haccın vaciplerinden olan sa’y bu iki tepe arasında yapılır. Hz. Hâcer’in oğlu İsmail için su ararken yedi kez koştuğu bu tepeler, Kur’an’da “Allah’ın nişanelerinden” sayılmış, Hz. Peygamber’in sa’yi ile ibadetin bir parçası olmuştur. Bu yazıda Safa ve Merve tepelerinin nerede olduğunu, aralarındaki mesafenin kaç metre olduğunu, Hz. Hâcer’in hikâyesini, Kur’an ve hadislerde Safa-Merve’yi, sa’yin hükmünü ve nasıl yapıldığını, yeşil ışıkların anlamını, bugünkü sa’y alanını (mes’a) ve eski hâlini, kalabalıkta ve tekerlekli sandalyeyle sa’y için pratik ipuçlarını anlatıyoruz.

Safa ve Merve Tepeleri Nerede?

Safa ve Merve, Mekke’de Mescid-i Haram’ın içinde, Kâbe’nin doğusundaki iki tepedir; Safa Kâbe’ye daha yakın olan güneydeki, Merve ise kuzeydeki tepedir. Eskiden mescidin dışında, Ebû Kubeys ile Kuaykıân dağlarının eteklerinde yer alan bu iki tepe, 20. yüzyıldaki genişletmelerle Mescid-i Haram’ın çatısı altına alınmış, aralarındaki yol “mes’a” (sa’y yeri) adıyla mescidin bir parçası olmuştur. Bugün Safa’nın kayalık zemini mes’anın güney ucunda, cam korkuluklar arkasında görülür; Merve’nin kayası ise kuzey uçta, duvara gömülü olarak durur. Kâbe’yi tavaf eden bir umreci, Hacerü’l-Esved’in hizasından mes’aya doğru yürüyerek birkaç dakikada Safa’ya ulaşır. Mescid-i Haram’ın kapıları, katları ve bölümleri Mescid-i Haram yazımızda, Kâbe’nin konumu Kâbe nerede yazımızda anlatılıyor.

Safa ve Merve isimleri ne anlama gelir?

Arapçada “safâ” sert ve düz kaya, “merve” ise beyaz ve parlak taş anlamına gelir; iki tepe adını zeminlerindeki kayanın türünden almıştır. Safa’nın koyu renkli sert kayası bugün mes’anın güney ucunda açıkta görülür; Merve’nin beyazımsı taşı ise kuzey uçta duvara gömülü hâlde durur. Kur’an’da ikisi de bu adlarla anılır (Bakara, 2/158).

Safa Merve Arası Kaç Metre?

Safa ile Merve arasındaki mesafe yaklaşık 390–400 metredir; Diyanet yaklaşık 400 metre, TDV İslâm Ansiklopedisi yaklaşık 390 metre ölçüsünü verir. Sa’y, Safa’dan Merve’ye gidiş bir şavt sayılarak yedi şavttan oluştuğu için toplam yürüme mesafesi yaklaşık üç kilometredir; ortalama tempoyla sa’y kırk-elli dakika sürer, kalabalıkta bir saati bulur. Mes’a bugün yaklaşık kırk metre genişliğinde ve birkaç katlı bir salondur; gidiş ve dönüş yönleri ayrılmış, ortada tekerlekli sandalyeler için şeritler yapılmıştır.

Safa ve Merve’nin Hikâyesi: Hz. Hâcer ve İsmail

Buhârî’nin Enbiyâ bölümünde İbn Abbas’tan (r.a.) nakledilen uzun rivayete göre Hz. İbrahim, eşi Hâcer ile henüz süt emen oğlu İsmail’i Allah’ın emriyle Mekke vadisine, Kâbe’nin bulunduğu yere bıraktı; yanlarında bir dağarcık hurma ve bir tulum su vardı. Su bitince Hâcer, ağlayan çocuğunu görmemek için yakındaki Safa tepesine çıktı, çevreye baktı, kimseyi göremeyince vadiye indi ve vadinin çukur yerinde koşarak Merve’ye çıktı; bunu yedi kez tekrarladı. Yedinci çıkışta bir ses işitti ve İsmail’in ayaklarının dibinde Zemzem’in kaynadığını gördü. Hz. Peygamber bu rivayetin sonunda “İşte bu, insanların iki tepe arasında sa’y etmesinin sebebidir” buyurmuştur (Buhârî, Enbiyâ 9). Sa’y, bir annenin çocuğu için su arayışının bütün ümmet tarafından ibadet olarak yaşatılmasıdır; Kâbe’yi tavaf eden her Müslüman, ardından Hâcer’in adımlarını izler. Aynı rivayet, Cürhüm kabilesinin Zemzem’in başına yerleşmesini ve Mekke’nin bir şehre dönüşmesini de anlatır. Zemzem’in hikâyesi ve bugünkü hâli Zemzem kuyusu yazımızda anlatılıyor.

Kur’an ve Hadiste Safa ile Merve

Hâcer’in hikâyesi vahiyle ibadete dönüşmüştür. Kur’an-ı Kerim’de Safa ve Merve adıyla anılır: “Şüphesiz Safa ile Merve, Allah’ın (dininin) nişanelerindendir. Onun için her kim hac ve umre niyetiyle Kâbe’yi ziyaret eder ve onları da tavaf ederse bunda bir günah yoktur” (Bakara, 2/158). Hz. Âişe’nin (r.a.) açıklamasına göre bu ayet, Câhiliye döneminde bu tepelerdeki putlar yüzünden sa’y etmekten çekinen Müslümanların tereddüdünü gidermek için inmiştir (Buhârî, Hac 79). Hz. Peygamber Veda Haccı’nda Safa’ya çıkıp Kâbe’yi görünce tekbir ve tehlil getirmiş, “Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” demiş, uzun uzun dua etmiş, sonra Merve’ye yürümüş, vadinin tabanında hızlanmış ve Merve’de aynı şekilde dua etmiştir (Müslim, Hac 147). Sa’yin başlangıcında “Allah’ın başladığıyla başlıyoruz” diyerek Safa’dan başlaması, sa’yin Safa’da başlayıp Merve’de bitmesinin dayanağıdır.

Sa’y Nedir, Hükmü Nedir?

Safa ve Merve’nin ibadetteki yeri, sa’y ile anlaşılır. Sa’y, sözlükte koşmak ve çaba göstermek demektir; ibadet dilinde Safa ile Merve arasında yedi kez gidip gelmeyi ifade eder. Hanefî mezhebine göre sa’y, hac ve umrenin vaciplerindendir; terk edilirse ceza kurbanı (dem) gerekir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise sa’y rükündür, yapılmadan hac ve umre tamamlanmış olmaz. Umrede sa’y, umre tavafından sonra bir kez yapılır; hacda ise hac türüne göre tavaf-ı kudûm ya da ziyaret tavafından sonra yapılır ve bir hac için bir sa’y yeterlidir. Temettu haccı yapanlar biri umre, biri hac için olmak üzere iki sa’y yapar; ifrad haccında tek sa’y vardır ve hacı bunu Mekke’ye varınca kudûm tavafından sonra yaparsa bayram günlerinde ziyaret tavafından sonra tekrar etmez. Sa’yin tavaftan sonra ve ihramlı olarak yapılmış bir tavafa bağlı olması gerekir; umre yapan kişi sa’yi bitirmeden tıraş olmaz. Umrenin adımlarını umre nasıl yapılır, haccın adımlarını hac nasıl yapılır yazılarımızda sırasıyla anlattık.

Sa’y için abdest şart mı?

Hayır; sa’y için abdest şart değildir, ancak abdestli yapılması müstehaptır. Tavafta abdest gerektiği hâlde sa’yde gerekmemesinin sebebi, sa’yin mescidin içinde olmasına rağmen namaz hükmünde bir ibadet sayılmamasıdır. Bu yüzden özel günlerindeki kadınlar tavaf yapamaz ama tavaflarını önceden yapmışlarsa sa’ye devam edebilir; sa’y sırasında abdest bozulursa sa’y bozulmaz. Sa’y için ihramlı olmak da şart değildir; ancak umrede sa’y bitmeden ihramdan çıkılmadığı için umre sa’yi fiilen ihramlı yapılır. Hacda ise ziyaret tavafından sonra yapılan sa’y ihramsızdır.

Sa’y Nasıl Yapılır?

Sa’y, tavaf ve tavaf namazından sonra Hacerü’l-Esved’i uzaktan selamlayarak mes’aya geçmekle başlar. Safa’ya çıkılır, Kâbe’ye dönülür, tekbir ve tehlil getirilip dua edilir; sonra Merve’ye doğru yürünür, yeşil ışıklarla işaretli bölümde erkekler hızlı adımlarla geçer, Merve’ye varınca yine Kâbe’ye dönüp dua edilir. Merve’ye varış birinci şavttır; Merve’den Safa’ya dönüş ikinci şavt olur ve yedinci şavt Merve’de biter. Sa’yin adımları şöyledir:

1. Tavaf ve tavaf namazından sonra niyet: “Allah’ım, senin rızan için umrenin (haccın) sa’yini yapmak istiyorum, kolaylaştır ve kabul et.”
2. Safa’ya çıkış: Kâbe’ye yönelip eller kaldırılır, tekbir, tehlil ve salavat getirilir, dua edilir.
3. Merve’ye yürüyüş: yeşil ışıklar arasında erkekler hervele yapar, kadınlar normal yürür; yol boyunca dua ve zikir.
4. Merve’de duruş: Kâbe yönüne dönülür, Safa’daki gibi dua edilir; bu birinci şavttır.
5. Aynı düzenle yedi şavt tamamlanır; yedinci şavt Merve’de biter, dua edilir.
6. Umrede sa’yden sonra tıraş olunup ihramdan çıkılır; hacda sonraki adımlar hac türüne göre sürer.

Yeşil ışıklar arasında neden hızlı yürünür?

Yeşil ışıklarla işaretlenen bölüm, Hz. Hâcer’in İsmail’i göremediği için koştuğu eski vadi tabanına karşılık gelir; Hz. Peygamber de sa’yde bu bölümde hızlanmıştır. Erkeklerin burada hızlı ve canlı adımlarla yürümesine “hervele” denir ve sünnettir; kadınlar hızlanmaz. Hervele koşmak değildir; kalabalıkta kimseyi itmeden, adımları sıklaştırarak yürümek yeterlidir. Yaşlı ve hasta olanlar hervele yapmadan geçebilir.

Önemli: Sa’y Safa’dan başlar; Merve’den başlayan kişinin ilk gidişi sayılmaz ve bir şavt daha yapması gerekir. Şavt sayısında şüpheye düşen kişi kesin bildiği sayıyı esas alır. Sa’y tavaftan ayrı bir gün yapılabilir, ancak tavaftan önce yapılmaz; umrede sa’y bitmeden tıraş olmak ihram yasağını çiğnemek anlamına gelir.

Mes’a Bugün: Katlar, Tekerlekli Sandalye ve Eski Hâli

Bugün sa’y yapılan yer, Hâcer’in koştuğu açık vadiden çok farklı görünür; ancak iki tepe ve aralarındaki mesafe aynıdır. Safa ile Merve arasındaki yol, 1955’te başlayan genişletmeye kadar Mescid-i Haram’ın dışında, iki yanı dükkânlarla çevrili bir çarşı sokağıydı; mes’ânın üstü 1922’de kapatılmış, yol 1955–1976 genişletmesiyle mescide katılmıştır. 19. yüzyıl sonundaki fotoğraflarda mes’a, Safa ve Merve’deki kemerli kapılarıyla bu hâliyle görülür. Suudi genişletmeleriyle mes’a önce üstü kapalı bir salona dönüştürülmüş, 2008’de başlayan genişletmeyle yaklaşık yirmi metre olan genişliği kırk metreye çıkarılmış ve katlar eklenmiştir. Bugün sa’y zemin katta, birinci ve ikinci katlarda ve çatıda yapılabilir; katlar klimalıdır, gidiş ve dönüş şeritleri ayrılmıştır. Tekerlekli sandalye ile sa’y için ortadaki şeritler ve üst katlar ayrılmıştır; mescidin sandalye hizmeti ve elektrikli araçlar kullanılabilir. Yaşlı ve hasta umrecilerin sa’yi üst katta ya da sandalyeyle yapması geçerlidir. Kalabalık saatlerde üst katlar daha rahattır; sabah namazından sonraki saatler ve gece yarısı en sakin zamanlardır. Hac mevsiminde ve Ramazan’ın son on gününde mes’anın bütün katları dolar; bu dönemlerde sa’y bir saati aşabilir ve grup görevlileri sa’yi gece saatlerine kaydırır. Mes’anın eski hâlini merak edenler için Mekke’nin 19. yüzyıl sonu fotoğraflarında Safa’daki üç kemerli kapı ve dükkânlarla çevrili sokak görülür; bu fotoğraflar bugün Mekke müzelerinde ve Osmanlı arşivlerinde bulunur.

Sa’yde Okunacak Dualar

Sa’y için belirli bir dua metni şart değildir; Safa ve Merve’de Kâbe’ye dönüp Hz. Peygamber’in okuduğu tekbir ve tehlili söylemek, yol boyunca dilediği duayı etmek yeterlidir. Yeşil ışıklar arasında “Rabbiğfir verham ve tecâvez ammâ ta’lem, inneke ente’l-eazzü’l-ekrem” (Rabbim, bağışla, merhamet et, bildiğin kusurlarımı affet; şüphesiz sen en aziz ve en kerimsin) duasının okunması sahâbeden nakledilen bir uygulamadır. Dua kitaplarındaki şavt şavt ayrılmış uzun metinler bağlayıcı değildir; kişinin kendi diliyle ettiği dua da makbuldür. Safa ve Merve’de her çıkışta üçer kez tekbir ve tehlil getirip aralarında dua etmek Hz. Peygamber’in uygulamasıdır; kalabalıkta uzun süre durmak yerine kısa ve içten dua edip yol vermek gerekir. Sa’y dualarının okunuşu ve anlamı umrede okunacak dualar yazımızda, tavaftakiler tavaf nasıl yapılır yazımızda anlatılıyor.

Safa ve Merve Ziyareti İçin İpuçları

Bilgiden sonra uygulama: Safa ve Merve arasındaki ilk sa’y, çoğu umreci için tavaftan daha yorucu ve daha duygusal geçer. Sa’y, tavaftan sonra yapıldığı için umrenin en yorucu bölümüdür; tavafla birlikte beş kilometreye yakın yürünür. Terlikler mes’a girişinde çıkarılmaz, sa’y terlikle de yapılabilir; ancak Mescid-i Haram’ın içinde olduğu için temiz terlik gerekir. Su ihtiyacı için mes’anın iki yanındaki Zemzem musluklarından içilebilir. Yaşlılar ve çocuklar için sa’y, tavaftan sonra kısa bir dinlenmeyle ayrı bir seansta da yapılabilir; sa’y ile tavaf arasında uzun ara olması ibadeti bozmaz. Kalabalıkta grubu kaybetmemek için Safa ya da Merve’de buluşma noktası belirlemek, kadın ve erkeklerin ayrı ayrı sa’y yapması durumunda sa’y bitiminde Merve’de buluşmak pratik bir çözümdür. Kadınların sa’yle ilgili özel durumları kadınlar umreye nasıl gider yazımızda anlatılıyor. Sa’y sırasında dünya kelamından uzak durmak, telefonla fotoğraf çekerek başkalarının yolunu kesmemek ve şavt sayısını bir tespih ya da parmaklarla takip etmek ibadeti kolaylaştırır.

• Sa’yi tavaf namazından sonra dinlenmeden yapmak yerine kısa bir soluklanma ve Zemzem molasıyla başlamak yorgunluğu azaltır.
• Kalabalık saatlerde üst katları tercih edin; mesafe uzasa da sa’y geçerlidir.
• Şavt sayısını her Merve varışında bir artırın: 1, 3, 5, 7 Merve’de; 2, 4, 6 Safa’da biter.
• Yeşil ışıklarda hızlanmak erkekler için sünnettir; kadınlar ve yaşlılar normal yürür.

Kaynaklar

Bu yazı, aşağıdaki resmî kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Vize, sağlık ve giriş kuralları ile Diyanet duyuruları değişebildiğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, “Umre Yolcusu Rehberi”. hacumreegitim.hac.gov.tr. Erişim: 22.10.2026.
2. TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı İSAM), “SA‘Y”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 22.10.2026.
3. TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı İSAM), “SAFÂ ve MERVE”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 22.10.2026.
4. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî İşleri Genel İdaresi (Suudi Arabistan), “Sa'y Alanı (Mes'a)”. alharamain.gov.sa. Erişim: 22.10.2026.
5. Diyanet İşleri Başkanlığı (TDV İSAM tarafından hazırlanmıştır), “Kutsal Topraklar Rehberi – Hicaz Albümü”. hacumreegitim.hac.gov.tr. Erişim: 22.10.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı Kur'an-ı Kerim Portalı, “Bakara Suresi 158. Ayet”. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 22.10.2026.

Son kontrol: 22 Ekim 2026

Sıkça Sorulan Sorular