Cuma Mescidi: Hz. Peygamber’in İlk Cuma Namazını Kıldığı Mescidin Tarihi ve Ziyareti

Cuma Mescidi, Medine’nin güneybatısında, Kuba Mescidi’ne yakın Rânûnâ vadisinde, Hz. Peygamber’in hicret yolculuğunda Kubâ’dan Medine’ye giderken ilk cuma namazını kıldırdığı yerde bulunan tarihî mescittir. Bu rehberde mescidin nerede olduğunu, ilk cuma namazının hicret içindeki yerini, mescidin diğer adlarını, tarihçesini, mimarisini ve ziyaret bilgilerini kaynaklarıyla ele alıyoruz.

Cuma Mescidi Nerede?

Suudi Arabistan’ın resmî ansiklopedisi Saudipedia’ya göre Cuma Mescidi, Medine’nin güneybatısında, Kuba Mescidi’nin yaklaşık 900 metre kuzeyinde ve Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 6 kilometre uzaklıkta yer alır. Mescidin bulunduğu yer, kaynaklarda Rânûnâ vadisi olarak anılan bölgedir; hicret döneminde burası Sâlim b. Avf kabilesinin yurduydu.

Kuba’ya bu kadar yakın olması, Cuma Mescidi’ni Kuba Mescidi ziyaretiyle aynı güzergâhta görülebilecek bir durak yapar. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Medine” maddesi de Mescid-i Cum’a’yı, Mescid-i Nebevî, Kuba, Kıbleteyn ve Gamâme mescitleriyle birlikte bugünkü Medine’nin ziyaret yerleri arasında sayar. Medine’deki diğer ziyaret noktalarını Medine’de gezilecek yerler rehberimizde topladık.

Hicrette Kılınan İlk Cuma Namazı

TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Hicret” maddesine göre Hz. Peygamber, 8 Rebîülevvel (20 Eylül 622) Pazartesi günü Medine’nin hemen güneyindeki Kubâ’ya indi. Kubâ’da kaldığı süre için İbn İshak ve İbn Hişâm dört gün, Buhârî’nin naklettiği bir rivayet on dört gün der; başka görüşler de vardır. Bu süre içinde Kubâ’da bir mescit yaptırdı; bu yapı bugün Kuba Mescidi olarak bilinir.

Hz. Peygamber, Kubâ’dan bir cuma günü Medine’ye doğru yola çıktı. Rânûnâ vadisine geldiğinde Sâlim b. Avf kabilesine uğradı ve cuma vakti girdiği için vadideki namazgâhta ilk cuma namazını kıldırdı; namazdan sonra şehre ulaştı. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Cuma” maddesi bu rivayeti İbn Hişâm’ın es-Sîre‘sine dayandırır. Cuma Mescidi, bu namazın kılındığı yerin hatırasını taşır.

Medine’de hicretten önce cuma

Aynı maddeye göre Medine’deki Müslümanlar, sayıları arttıktan sonra cuma gününü toplantı ve ibadet günü olarak seçmişlerdi ve Es’ad b. Zürâre onlara cuma namazı kıldırmaya başlamıştı. Bu nedenle Cuma Mescidi’nin önemi, Medine’de kılınan ilk toplu namaz olmasından değil, Hz. Peygamber’in hicret yolunda kıldırdığı ilk cuma namazının yeri olmasından gelir.

Mescidin Diğer Adları

Saudipedia, mescidin Cuma Mescidi dışında Vâdî Mescidi, Kubeyb Mescidi ve Âtike Mescidi adlarıyla da bilindiğini kaydeder. “Vâdî” adı, mescidin Rânûnâ vadisinde bulunmasını hatırlatır. Arapçada adı “Mescidü’l-Cum’a”dır; TDV İslâm Ansiklopedisi bu yapıyı “Mescid-i Cum’a” diye anar.

Cuma Mescidi’nin Tarihçesi

Kaynakların kaydettiği başlıca dönemler şöyledir:

Hicret ile 1989 arasındaki yapı evrelerine dair doğrulanmış ayrıntılı bir kayda ulaşamadık; bu nedenle ara dönemler için tarih vermiyoruz.

Mimarisi

Saudipedia’ya göre bugünkü Cuma Mescidi’nde namaz salonunun ortasında büyük bir kubbe ve onu çevreleyen dört küçük kubbe bulunur; yapının yüksek bir minaresi vardır. 1989-1992 genişletmesiyle mescit, yetmiş kişilik küçük bir yapıdan yaklaşık 650 kişilik bir camiye dönüşmüştür.

Ziyaret Bilgileri ve Adabı

Cuma Mescidi için yayımlanmış resmî bir ziyaret saati bulunmamaktadır ve kapıların hangi saatlerde açık olduğuna dair doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadık. Mescit, vakit namazlarının kılındığı bir ibadet yeri olduğundan ziyaretinizi bir namaz vaktine yakın planlamanızı, kapı kapalıysa mescidi dışarıdan görmekle yetinmenizi öneririz. Uygulamalar değişebileceğinden güncel durumu yerinde teyit etmek en doğrusudur.

Ziyarette dikkat edilebilecek bazı noktalar:

• Temiz ve örtülü kıyafetle gitmek; görevlilerin yönlendirmesine uymak.
• Namaz kılanların önünden geçmemek, yüksek sesle konuşmamak.
• Duvarlara ve kapılara el ve yüz sürmek, taş ya da toprak götürmek gibi dinde yeri olmayan davranışlardan kaçınmak.
• Kuba Mescidi ziyaretiyle aynı güzergâhta, kısa bir durak olarak planlamak.

Cuma Mescidi ziyaretinin özel bir ibadet şekli yoktur; ziyaret, hicret yolculuğunun bir durağını görmek ve siyeri hatırlamak için yapılır.

Cuma Mescidi’ne Nasıl Gidilir?

Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 6 kilometre uzaklıktaki mescide araçla gidilir; Kuba Mescidi’ne ise yaklaşık 900 metre mesafededir. Ziyareti şöyle planlayabilirsiniz:

• Kuba ile birlikte: Kuba Mescidi’ni ziyaret ettikten sonra kuzeye doğru kısa bir yolla Cuma Mescidi’ne geçilebilir.
• Taksi ya da uygulama araçları: Mescid-i Nebevî çevresinden “Mescidü’l-Cum’a” adıyla hedef verilerek ulaşılabilir.
• Şehir turuyla birleştirme: Kuba, Mescid-i Kıbleteyn ve Uhud’u kapsayan bir Medine turunda Cuma Mescidi’ne de uğramak mümkündür.

Umre Programlarında Cuma Mescidi

Cuma Mescidi, Kuba’ya yakınlığı nedeniyle Medine’yi kapsayan umre programlarında çoğu zaman Kuba ziyaretinin devamında görülen bir durak olarak yer alır. Bu ziyaret umre ibadetinin bir parçası değildir; umrenin farzları ve vacipleri Mekke’de yerine getirilir. Mescit ziyareti, siyeri yerinde tanımak için yapılan gönüllü bir ziyarettir.

Kuba’dan Cuma Mescidi’ne, oradan da Mescid-i Nebevî’ye uzanan yol, Hz. Peygamber’in hicretin son gününde izlediği güzergâhı kabaca hatırlatır. Bu sırayı akılda tutmak, ziyareti bir yer listesinden çok bir yolculuğun hikâyesi olarak yaşamanıza yardımcı olur.

Hicret Yolunun Son Durağı

Cuma Mescidi, Kuba ile Medine arasındaki kısa yolun ortasında, hicretin Medine’ye ulaşmadan önceki son durağını işaret eder. Hz. Peygamber’in yeni yurduna girmeden önce bir kabilenin arasında cemaatle kıldırdığı bu namaz, Medine’deki hayatın ilk cumasıdır. Mescidi ziyaret eden biri, bugünkü kubbelerin altında o günün sade namazgâhını düşünerek hicretin anlamını yeniden hatırlayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı ve TDV İslâm Ansiklopedisi yaklaşımı esas alınmıştır; Medine’deki ziyaret düzeni değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. Saudipedia, “Which Mosque Was the First to Host the Friday Prayer?”. saudipedia.com. Erişim: 04.11.2026.
2. Hayreddin Karaman, “Cuma”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, 1993, s. 85-89. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 04.11.2026.
3. Ahmet Önkal, “Hicret”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 17, 1998, s. 458-462. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 04.11.2026.
4. Nebi Bozkurt, Mustafa Sabri Küçükaşcı, “Medine”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 28, 2003, s. 305-318. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 04.11.2026.