Mescid-i Kıbleteyn: Kıblenin Değiştiği Mescidin Tarihi ve Ziyareti

Mescid-i Kıbleteyn, “iki kıbleli mescit” anlamına gelir ve Medine’nin kuzeybatısında, kıblenin Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’dan Mekke’deki Kâbe’ye çevrildiği olayın hatırasını taşıyan mescittir. Bu rehberde mescidin nerede olduğunu, adını nereden aldığını, kıble değişikliğinin kaynaklarda nasıl anlatıldığını, Emevîlerden Osmanlı’ya ve günümüze uzanan onarımlarını, mimarisini, ziyaret düzenini ve umre programlarındaki yerini kaynaklarıyla ele alıyoruz.

Mescid-i Kıbleteyn Nerede?

Mescid-i Kıbleteyn, Medine’nin kuzeybatısında, şehrin volkanik taşlık alanlarından Vebere harresinde bulunur ve Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 5 kilometre uzaklıktadır. Mescidin bulunduğu yer, Hz. Peygamber döneminde Ensar’dan Benî Selime kabilesinin yurduydu; mescidin ilk adı da buradan gelir.

Mescid-i Nebevî çevresindeki otellerden yürüyerek gidilecek bir mesafede değildir; ziyaretçiler genellikle araçla, Medine’deki diğer siyer mekânlarıyla birlikte planlanan bir şehir turu içinde buraya uğrar. Şehrin ziyaret halkasını ve noktalar arasındaki mesafeleri Medine’de gezilecek yerler rehberimizde tablo hâlinde topladık.

Kıbleteyn ne demek?

“Kıbleteyn”, Arapçada “iki kıble” anlamına gelir; Mescid-i Kıbleteyn de “iki kıbleli mescit” demektir. Mescit, Hz. Peygamber’in bir namaz sırasında yönünü Kudüs’ten Kâbe’ye çevirdiği yer olarak anıldığı için bu adı almıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu olaydan sonra Hz. Peygamber’in unvanları arasına “imâmü’l-kıbleteyn”, yani “iki kıblenin imamı” da eklenmiştir.

Kıble Değişikliği: Mescide Adını Veren Olay

Hz. Peygamber ve Müslümanlar Medine’ye hicretten sonra bir süre namazlarını Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’ya yönelerek kıldılar. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Kıble” maddesine göre kıble, hicretten on altı veya on yedi ay sonra Kâbe’ye çevrilmiştir. Olayla ilgili âyetler Bakara sûresinin 142-150. âyetleridir; bunlar arasında 144. âyet, Hz. Peygamber’in yüzünü göğe çevirip beklediğini ve hoşnut olacağı kıbleye döndürüleceğini bildirir.

Kaynaklarda kıble değişikliğinin hangi namazda ve nerede gerçekleştiğine dair farklı rivayetler bulunur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin aktardığı bir rivayete göre Hz. Peygamber, Bişr b. Berâ b. Ma’rûr’un annesini ziyareti sırasında Benî Selime Mescidi’nde öğle namazını kıldırırken âyet nazil olmuş ve namaz Kâbe’ye dönülerek tamamlanmıştır. “Mescid-i Kıbleteyn” maddesinde ise namazın öğle veya ikindi olduğu kaydedilir.

Aynı maddede, kıble değişikliği haberinin Mescid-i Nebevî’de ve Kuba’da namaz kılan cemaate ulaşmasıyla ilgili rivayetlere de yer verildiği belirtilir. Kuba cemaatine haberin ulaşmasını ve oradaki mescidin tarihini Kuba Mescidi yazımızda ayrıca anlattık. Rivayetlerdeki bu farklılık, olayın tek bir mekânla sınırlı kalmadığını, ancak hafızalarda en çok Benî Selime Mescidi ile özdeşleştiğini gösterir; mescidin adı da bu hatıradan gelir.

Kıblenin değişmesi neden önemli?

Kıble, Müslümanların namazda yöneldiği yöndür ve ibadetin şartlarından biri olarak kabul edilir. Kâbe’nin kıble olarak belirlenmesi, Müslüman toplumun ibadet hayatında kalıcı bir dönüm noktası olmuştur; bugün dünyanın her yerindeki Müslümanlar namazlarını Kâbe’ye yönelerek kılar. Mescid-i Kıbleteyn’i ziyaret eden pek çok kişi, bu yüzden burayı yalnızca bir yapı olarak değil, ibadet tarihinin canlı bir hatırası olarak görür.

Mescid-i Kıbleteyn’in Tarihçesi

Mescit, Hz. Peygamber döneminden bu yana birçok kez onarılmış ve genişletilmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin kaydettiği başlıca dönemler şöyledir:

1987 yenilemesi sırasında Kâbe yönüne mihrap konmuş, Kudüs yönüne ise Bakara sûresinin 144. âyetinin beş dilde mealinin yazılı olduğu bir pano yerleştirilmiştir; bu pano daha sonra kaldırılmıştır. Bu nedenle bugün mescitte eski kıble yönünü gösteren ikinci bir mihrap görmeyi beklemek doğru olmaz; ziyaretçilerin anlattığı “iki mihrap” bilgisi, geçmişteki düzenlemelere dayanır.

Mimarisi

Bugünkü Mescid-i Kıbleteyn, 1987 yenilemesinin eseridir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bina tuğla ile yapılmış, dışı granitle kaplanmıştır. Kıble yönündeki iki köşede birer minare yükselir. Namaz kılınan bölüm (harim), 8,7 metre çapında ve 8,18 metre yüksekliğinde iki kubbeyle örtülüdür.

İç mekân modern süsleme motifleriyle bezenmiştir ve Türk hattatlarından Hasan Çelebi’nin celî sülüs ve kûfî hatlarını barındırır. Beyaz cephesi ve iki kubbesiyle mescit, Medine’nin geleneksel mimari çizgisini modern bir yapıda sürdürür. Suudi Arabistan’ın resmî turizm sitesi Visit Saudi de Kıbleteyn’i Medine’nin en önemli tarihî mescitlerinden biri olarak tanıtır.

Ziyaret Saatleri ve Adabı

Suudi Arabistan’ın Haremeyn kurumlarının resmî sitesinde 6 Ekim 2025 tarihli duyuruya göre Hâdimü’l-Haremeyn Kral Selman b. Abdülaziz, Kıbleteyn Mescidi’nin namaz kılmak isteyenler için günün her saatinde açık tutulması talimatını vermiştir. Bununla birlikte mescit aynı zamanda vakit namazlarının kılındığı bir camidir; namaz vakitlerinde içeride cemaatin düzenine uymak, fotoğraf çekmek için saf aralarında dolaşmamak gerekir. Uygulama değişebileceği için yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit etmenizi öneririz.

Ziyarette dikkat edilebilecek bazı noktalar:

• Mescide temiz ve örtülü kıyafetle girmek; kadın ziyaretçiler için ayrılmış giriş ve bölümleri kullanmak.
• Ayakkabıları girişteki raflara bırakmak, yüksek sesle konuşmamak.
• Kıble değişikliğini hatırlayarak namaz kılmak, dua ve tefekkürle vakit geçirmek.
• Mescidin bir müze değil, ibadet yeri olduğunu unutmamak; özellikle cemaat sırasında fotoğraf ve video çekmekten kaçınmak.

Mescit ziyaretinin herhangi bir özel ibadet şekli yoktur; ziyaret dua, ibret ve tefekkür için yapılır ve dinin belirlediği ibadetlerin yerine geçmez.

Mescid-i Kıbleteyn’e Nasıl Gidilir?

Mescid-i Nebevî’den yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki mescide en pratik ulaşım yolu araçtır. Ziyaretçiler genellikle şu yollardan birini tercih eder:

• Rehberli şehir turu: Umre programlarındaki Medine ziyaret turları Kuba, Kıbleteyn ve Uhud gibi noktaları aynı gün içinde, otobüsle dolaşır.
• Taksi veya uygulama tabanlı araç: Serbest zamanınızda Mescid-i Nebevî çevresinden araçla gidip dönebilirsiniz.
• Diğer ziyaretlerle birleştirme: Kıbleteyn’i Uhud Şehitliği ve Kuba Mescidi ile aynı güzergâhta planlamak zamanı verimli kullanmanızı sağlar.

Uhud bölgesindeki ziyareti ve şehitliğin adabını Uhud şehitleri ziyareti yazımızda anlattık. Medine’deki asıl ibadet merkezi ise elbette Mescid-i Nebevî‘dir; şehir turunu, mescitteki vakit namazlarını kaçırmayacak şekilde planlamak en sağlıklı yoldur.

Umre Programlarında Mescid-i Kıbleteyn

Medine’yi kapsayan umre programlarında Mescid-i Kıbleteyn, Kuba Mescidi ve Uhud Şehitliği ile birlikte rehberli şehir turunun durak noktalarından biridir. Bu ziyaret umre ibadetinin bir parçası değildir; umrenin farzları ve vacipleri Mekke’de yerine getirilir. Kıbleteyn ziyareti, siyeri yerinde tanımak ve kıble değişikliğinin hatırasını anmak için yapılan gönüllü bir ziyarettir.

Turun içeriği ve süresi programdan programa değişir; bazı turlarda mescitte namaz kılmaya zaman ayrılırken bazılarında kısa bir durakla yetinilir. Mescitte namaz kılmak istiyorsanız tur rehberinize önceden bilgi vermeniz ya da serbest gününüzde ayrıca gitmeniz iyi olur.

Bir Yönün Değiştiği Yer

Mescid-i Kıbleteyn, gösterişli bir anıt değil; bugün de beş vakit namazın kılındığı sade bir mahalle camisi havasındadır. Ancak her ziyaretçiye, Müslümanların namazda yöneldiği yönün burada, bir namazın ortasında değiştiğini hatırlatır. Medine’de birkaç gününüz varsa Kıbleteyn’i şehir turunun aceleyle geçilen bir durağı olarak değil, kıble değişikliğini anlatan âyetleri okuyup üzerinde düşünebileceğiniz bir mola olarak planlamanızı öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı ve TDV İslâm Ansiklopedisi yaklaşımı esas alınmıştır; Medine’deki ziyaret düzeni ve saatleri değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. H. Ahmet Sezikli, “Mescid-i Kıbleteyn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 29, 2004, s. 278-279. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 03.11.2026.
2. Ahmet Özel, “Kıble”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 25, s. 365-368. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 03.11.2026.
3. Haremeyn İşleri Başkanlığı (pep.gov.sa), “The Custodian of the Two Holy Mosques Directs 24-Hour Access to Qiblatain Mosque in Madinah”, 06.10.2025. pep.gov.sa. Erişim: 03.11.2026.
4. Visit Saudi, “Qiblatain Mosque”. visitsaudi.com. Erişim: 03.11.2026.