Zemzem Kuyusu Nerede? Hikâyesi, Derinliği ve Bugünkü Durumu

Zemzem kuyusu, Mekke’de Mescid-i Haram’ın içinde, Hacerülesved’in karşısında ve Kâbe’ye yaklaşık 19 metre mesafede bulunan, Hz. Hâcer ile Hz. İsmail’in kıssasına dayanan ve bugün de su vermeye devam eden tarihî kuyudur. Bu rehberde kuyunun tam yerini, derinliğini, hikâyesini, Abbâsîlerden Osmanlılara ve günümüze uzanan tarihini, bugün zemzemin Harem’de nasıl dağıtıldığını ve memlekete zemzem getirirken dikkat edilmesi gerekenleri kaynaklarıyla birlikte ele alıyoruz.

Zemzem Kuyusu Nerede?

Zemzem kuyusu, Mekke’deki Mescid-i Haram’ın içinde, Hacerülesved’in tam karşısında ve Kâbe’ye yaklaşık 19 metre uzaklıkta bulunur. Kuyu bugün tavaf alanı olan metâfın zemininin altında kalır; bu nedenle ziyaretçiler kuyuyu görmez, fakat tavaf ederken farkında olmadan kuyunun üzerinden geçer.

Zemzem kuyusu Kâbe’nin neresinde?

Zemzem kuyusu, Kâbe’nin Hacerülesved köşesinin karşısına düşen doğu tarafında, metâfın altında yer alır. Tavaf alanında kuyunun yerini gösteren ayrı bir işaret bulunmaz. Kâbe’nin çevresindeki Hicr, Mültezem ve Makâm-ı İbrâhim gibi diğer bölümleri Kâbe’nin bölümleri yazımızda ayrıca anlattık.

Zemzem kuyusu kaç metre derinlikte?

Zemzem kuyusu yaklaşık 30 metre derinliktedir. Kuyu iki bölümden oluşur: ağızdan itibaren 12,80 metrelik birinci bölüm ve kayaların içine oyulmuş 17,20 metrelik ikinci bölüm. Kuyuyu besleyen kaynaklar ağızdan yaklaşık 13 metre aşağıdan çıkar.

Bu ölçüler TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Zemzem maddesinden alınmıştır. Kuyunun su seviyesi mevsimlere, hatta günlere göre değişebilir; tarihî kayıtlar suyun zaman zaman azaldığını, yağışlarla yeniden yükseldiğini gösterir.

Zemzem Kuyusunun Hikâyesi

Halk arasında “zemzem kuyusu hikâyesi” diye de aranan kıssa, Hz. İbrahim’in eşi Hz. Hâcer ile oğlu Hz. İsmail’i Allah’ın emriyle o dönem ıssız bir vadi olan Mekke’ye bırakmasıyla başlar. Kur’an-ı Kerim’de Hz. İbrahim’in bu anda ettiği dua şöyle bildirilir: “Rabbimiz! Ben çocuklarımdan bazısını senin kutsal evinin yanında, ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz, namazı dosdoğru kılsınlar diye böyle yaptım. Sen de insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara meylettir ve onları ürünlerle rızıklandır ki şükretsinler.” (İbrâhîm 14/37).

İbn Abbas’tan nakledilen uzun hadiste anlatıldığına göre yanlarındaki su ve azık tükenince Hz. Hâcer, susuzluktan ağlayan oğlu için su aramaya koyuldu. Safa tepesine çıkıp etrafa baktı, kimseyi göremeyince vadiye inip Merve’ye koştu; bu gidiş gelişi yedi kez tekrarladı. Ardından bir ses duydu ve Hz. İsmail’in bulunduğu yerde, meleğin vesilesiyle suyun çıktığını gördü. Hz. Hâcer suyun etrafını çevirip kaplarını doldurdu (Buhârî). Aynı rivayette Hz. Peygamber’in, Hz. Hâcer suyun önünü çevirmeseydi zemzemin akıp giden bir ırmak olacağını söylediği de nakledilir (Buhârî, Enbiyâ 9).

Zemzem kuyusunu kim buldu?

Zemzem suyu ilk olarak Hz. Hâcer ile Hz. İsmail’e Allah’ın bir ikramı olarak çıktı ve TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre sonradan Hz. İbrahim tarafından kuyu hâline getirildi. Zamanla kuyunun yeri kaybolunca Hz. Peygamber’in dedesi Abdülmuttalib kuyuyu yeniden ortaya çıkardı. Bu nedenle “zemzemi kim buldu” sorusunun iki cevabı vardır: suyun ilk çıkışı Hz. Hâcer’in kıssasına, kuyunun yeniden bulunması ise Abdülmuttalib’e dayanır.

Zemzem adı ne demek?

“Zemzem” adı, kaynaklarda suyun bol ve akıcı olması ya da akarken çıkardığı sesle ilişkilendirilir; İbn Abbas’ın kelimeye “su sesi” anlamı verdiği nakledilir. Kelimenin Farsça kökenli olduğu da ileri sürülmüştür, ancak Arapça asıllı olma ihtimali daha kuvvetli görülür. Bu açıklamaların tamamı, suyun kıtlık içindeki bir vadide beklenmedik bir bereketle ortaya çıkışına işaret eder.

Kaynaklarda kuyu için sayısı altmışa ulaşan isimler kaydedilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Bi’ru İsmâil: Hz. İsmail’in adıyla anılan “İsmail kuyusu”.
• Şebbâa: Doyuran, karın doyuran su.
• Berre: İyilik ve hayır kaynağı.
• Meymûne: Uğurlu, bereketli.
• Hezmetü Cibrîl: Cebrâil’in kazdığı yer anlamında.

Hz. Hâcer’in tevekkülü

Aynı hadiste, Hz. İbrahim oradan ayrılırken Hz. Hâcer’in “Bunu sana Allah mı emretti?” diye sorduğu, “Evet” cevabını alınca da “O hâlde Allah bizi zayi etmez” dediği anlatılır (Buhârî). Bu teslimiyet, zemzem kıssasının özünü oluşturur: Hz. Hâcer bir yandan Allah’a güvenmiş, diğer yandan su bulmak için tepeler arasında koşarak elinden gelen gayreti göstermiştir. Tevekkül ile çalışmanın bir arada bulunması, bu kıssanın her ziyaretçiye verdiği en güçlü mesajdır.

Sa’y ile zemzem arasındaki bağ

Hz. Hâcer’in Safa ile Merve arasındaki arayışı, bugün umre ve hacda yapılan sa’y ibadetinin hatırasıdır. Kur’an-ı Kerim’de Safa ile Merve’nin Allah’ın nişanelerinden olduğu bildirilir (Bakara 2/158). Sa’yin nasıl yapıldığını umre nasıl yapılır yazımızda adım adım anlattık.

Kuyunun Tarih İçindeki Yolculuğu

Zemzem kuyusu, Mekke’nin bir yerleşim yerine dönüşmesini sağlayan ilk su kaynağıdır. Suyun çıkmasından sonra Yemenli Cürhüm kabilesi, kuşların bir noktanın üzerinde uçuştuğunu görerek suyun varlığını fark etti ve Hz. Hâcer’in izniyle vadiye yerleşti. Siyer kaynaklarında, Cürhümlülerin Mekke’den ayrılırken kuyuyu kapattığı ve kuyunun yerinin uzun süre bilinmediği anlatılır.

Kuyunun yeniden ortaya çıkması, Abdülmuttalib’in gördüğü rüyalarla ilişkilendirilir. Abdülmuttalib, rüyasında kendisine gösterilen yeri oğlu Hâris’in yardımıyla kazarak zemzem kuyusunu yeniden buldu. Bu olaydan sonra hacılara su dağıtma görevi olan “sikâye”, Hz. Peygamber’in ailesi Hâşimoğulları’nın yürüttüğü önemli bir hizmet hâline geldi. Mekke’nin fethinden sonra Hz. Peygamber bu görevi amcası Hz. Abbas’ın elinde bıraktı.

Sonraki asırlarda kuyunun üzerine yapılan yapılar, suyun düzenli ve güvenli biçimde dağıtılmasını amaçladı. Abbâsî Halifesi Mu’tasım-Billâh 835 yılında kuyunun üzerini iç kısmı altınla süslü, büyük kubbeli bir yapıya dönüştürdü. Osmanlı döneminde 1527’de başlayan yenileme 1541’de tamamlandı; Sultan I. Ahmed 1612’de kuyunun girişine güvenlik için demir bir kafes koydurdu, Sultan I. Abdülhamid döneminde de zemzem binası yenilendi.

Zemzem ikramı ve zemzem kapları

Zemzem ikramı, İslam’dan önce de Mekke’nin en köklü geleneklerinden biriydi; Abdülmuttalib’in zemzemi zaman zaman hurma, kuru üzüm ya da bal ile tatlandırarak hacılara dağıttığı nakledilir. Zamanla zemzem taşımak ve ikram etmek için özel kaplar üretildi; Topkapı Sarayı Müzesi’ndeki kıymetli taşlarla süslü altın zemzem ibrikleri bunların en gösterişli örnekleri arasındadır. Mekke’de zemzem koymaya mahsus kaba “zevrak” adı verilirdi.

Zemzem Kuyusu Neden Kapatıldı?

Zemzem kuyusu kapatılmadı; kapatılan, ziyaretçilerin kuyunun başına indiği giriş bölümüdür. Suudi dönemindeki Harem genişletmeleri sırasında izdihama yol açan zemzem binası kaldırıldı, suyun akıtıldığı sebil önce Mescid-i Haram’ın alt katına alındı ve merdivenle inilen giriş revakların önüne çekildi.

Zemzem kuyusu ne zaman kapatıldı?

Alt kattaki giriş de tavafı engellediği için tamamen kapatıldı ve zemzem, Mescid-i Haram’ın çeşitli yerlerine konulan soğutmalı sebillerle dağıtılmaya başlandı. Bu süreç tek bir günde değil, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren süren Harem genişletme çalışmaları içinde aşama aşama gerçekleşti. İnternette görülen, insanların merdivenlerle indiği zemzem fotoğrafları bu eski döneme aittir.

Kuyunun girişinin kapatılması, tavaf alanının genişletilmesine ve milyonlarca ziyaretçinin güvenle ibadet etmesine imkân verdi. Metâfın bugünkü düzeni ve genişletme çalışmaları hakkında ayrıntılı bilgiyi TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Metâf maddesinde bulabilirsiniz.

Zemzem Kuyusunun Bugünkü Durumu

Zemzem kuyusu bugün hâlâ faaldir ve Mescid-i Haram’a ve Mescid-i Nebevi’ye su sağlamaya devam etmektedir. Harem’in içinde ve avlularında soğuk ve normal sıcaklıkta zemzem dolu sebiller bulunur; ziyaretçiler dilediği zaman bu kaplardan su içebilir. Hac mevsiminde “zemzemî” denilen görevliler Mekke, Mina ve Arafat’ta hacılara düzenli olarak zemzem ulaştırır.

Ziyaretçilerin zemzeme ulaşabildiği başlıca noktalar şunlardır:

• Mescid-i Haram’ın namaz alanlarındaki ve sütun diplerindeki sebiller,
• Harem avlularındaki musluklu içme noktaları,
• Medine’de Mescid-i Nebevi’nin iç ve dış bölümlerindeki su kapları,
• Hac günlerinde Mina ve Arafat’taki dağıtım noktaları,
• Resmî satış noktalarında kapalı ambalajlı zemzem.

Zemzem kuyusu kurudu mu?

Hayır, zemzem kuyusu kurumadı; su vermeye devam etmektedir. Tarihî kayıtlar, suyun 838-840 ve 1658 yıllarında olduğu gibi zaman zaman azaldığını ve kuyunun tabanı genişletilerek ya da yağışlarla yeniden yükseldiğini gösterir. Kuyunun kuruduğuna dair internette zaman zaman yayılan haberlere itibar etmeden önce resmî açıklamaları kontrol etmek gerekir.

Harem’de zemzem nasıl dağıtılır?

Mescid-i Haram’da zemzem, namaz alanlarının arasına ve sütun diplerine yerleştirilen sebillerle, yani büyük su kaplarıyla sunulur. Kapların yanında tek kullanımlık içme kapları bulunur; kullanılmış kapların ayrı bir bölmeye atılması beklenir. Bazı noktalarda musluklardan zemzem içmek de mümkündür. Görevliler kapları gün boyunca yeniler; özellikle yoğun namaz vakitlerinde kapların çevresinde sıra oluşabileceği için sabırlı olmak ve başkalarına yol vermek gerekir.

Mescid-i Nebevi’de de zemzem var mı?

Evet, Medine’deki Mescid-i Nebevi’de de ziyaretçilere zemzem ikram edilir. Mescidin içinde ve avlularında bulunan su kaplarından zemzem içilebilir; kapların üzerinde suyun soğuk veya normal sıcaklıkta olduğunu gösteren işaretler bulunur. Hz. Peygamber’in de Mekke’den Medine’ye sık sık zemzem getirttiği nakledilir (Tirmizî, Hac 112). Medine’deki ziyaret noktaları için Mescid-i Nebevi yazımıza göz atabilirsiniz.

Zemzem Suyunun Değeri ve Fazileti

Zemzemin değeri, hem Hz. Hâcer ile Hz. İsmail’in kıssasına dayanmasından hem de Hz. Peygamber’in bu su hakkındaki sözlerinden gelir. Ebû Zer’den nakledilen hadiste Hz. Peygamber, zemzem için “O mübarek bir sudur, doyurucu bir yiyecektir.” buyurmuştur (Müslim). Bir başka rivayette ise “Zemzem ne niyetle içilirse ona yarar.” buyurduğu bildirilir (İbn Mâce).

Zemzem suyu kutsal mı?

Zemzem, hadislerde “mübarek” olarak nitelenen ve Hz. Peygamber’in içip övdüğü bir sudur; bu nedenle Müslümanlar zemzeme hürmet gösterir ve onu bereket vesilesi olarak görür. Bununla birlikte zemzemi bir tılsım gibi görmek veya ona dinde yeri olmayan anlamlar yüklemek doğru değildir. Diyanet’in Din İşleri Yüksek Kurulu da Mekke’nin kutsallığının taşına ve toprağına değil mekânın kendisine ait olduğunu, bu yüzden teberrük amacıyla oradan toprak veya taş getirmenin dayanağı bulunmadığını belirtir. Zemzem suyunun Harem dışına çıkarılması ise âlimlerin ittifakıyla caizdir.

Zemzemle abdest alınabilir mi?

Hanefî mezhebine göre zemzem suyuyla abdest almak ve gusletmek caizdir. Ancak zemzemin mübarek bir su olması nedeniyle zaruret olmadıkça temizlik için kullanılması uygun görülmemiştir. Harem’de zemzem içme amaçlı kaplarda sunulduğu için abdest için mescidin abdest alanlarını kullanmak en doğrusudur.

Zemzem Nasıl İçilir?

Zemzem içmek için belirli bir şekil farz değildir; ancak Hz. Peygamber’in uygulamalarından ve genel içme adabından hareketle şu adımlar tavsiye edilir:

1. Besmele çekin İçmeye Allah’ın adını anarak başlayın.
2. Kıbleye yönelin Mümkünse yüzünüzü Kâbe’ye çevirin; kalabalıkta bu zorunlu değildir.
3. Yudum yudum için Suyu birkaç yudumda, aralarda nefes alarak için.
4. Dua edin İçerken ya da içtikten sonra dünya ve ahiret için dilediğiniz hayırlı şeyleri isteyin.
5. Hamd edin Bitirince “Elhamdülillah” diyerek şükredin.

Zemzem içerken okunabilecek duaların okunuşu ve anlamı için zemzem duası yazımıza göz atabilirsiniz. Belirli bir duanın okunması zorunlu değildir; kişi kendi diliyle de dua edebilir.

Zemzem suyu neden ayakta içilir?

İbn Abbas’ın anlattığına göre Hz. Peygamber, zemzemi ayakta içmiştir (Buhârî, Müslim). Bu yüzden zemzemi ayakta içmek yaygın bir uygulamadır. Ancak bu bir zorunluluk değildir; oturarak içmek de caizdir. Kalabalıkta, yaşlılıkta veya yorgunlukta oturarak içmek hiçbir sakınca taşımaz.

Umrede zemzem ne zaman içilir?

Umrede zemzem içmek için belirli bir zorunluluk yoktur; ancak tavafı ve iki rekât tavaf namazını tamamladıktan sonra, sa’ye geçmeden önce zemzem içmek güzel bir uygulamadır. Hz. Peygamber’in Veda Haccı’nda tavafın ardından zemzemden içtiği bildirilir (Müslim). Tavafın adımlarını tavaf nasıl yapılır yazımızda anlattık.

Zemzem Kuyusu Hakkında Yanlış Bilinenler

Zemzem kuyusu hakkında internette dolaşan bilgilerin bir kısmı eski ya da hatalıdır. En sık karşılaşılan iddiaları ve kaynaklardaki karşılıklarını aşağıda özetledik:

Tablodaki bilgiler TDV İslâm Ansiklopedisi ile Din İşleri Yüksek Kurulu’nun ilgili fetvasına dayanır. Mekke’deki diğer tarihî noktaları Mekke’de gezilecek yerler yazımızda derledik.

Zemzem Getirirken Pratik Öneriler

Umre dönüşü sevdiklerine zemzem ikram etmek, pek çok ziyaretçinin en çok önem verdiği hatıralardan biridir. Bu ikramı sorunsuz yapabilmek için şu hususlara dikkat edin:

• Zemzemi yalnızca resmî dağıtım noktalarından veya güvenilir satış yerlerinden, kapalı ambalajda temin edin.
• Havayolu şirketinizin zemzem taşıma koşullarını uçuştan önce öğrenin.
• Bagaj ağırlığınızı planlarken zemzemin kaplayacağı yeri hesaba katın.
• Zemzemi hediyelik eşyalarla aynı valizde taşırken sızıntıya karşı önlem alın.
• İkram için küçük kaplara bölmeyi eve vardıktan sonra, temiz ve kurutulmuş kaplarla yapın.

Valiz hazırlığınızı kolaylaştırmak için umre eşya listesi yazımıza da göz atabilirsiniz.

Bir Annenin Duasından Doğan Kaynak

Zemzem kuyusu, tevekkülün, sabrın ve duanın karşılıksız kalmadığını hatırlatan canlı bir mucizedir. Harem’de bir yudum zemzem içerken Hz. Hâcer’in arayışını ve Hz. İbrahim’in duasını düşünmek, o anı sıradan bir su içmekten çok daha anlamlı kılar. Asırlardır aynı kaynaktan içen milyonlarca insanın arasına katılmak, ümmetin ortak hafızasına dokunmak gibidir. Mekke’nin bir başka kadim hatırası için Hira Mağarası yazımızı da okuyabilirsiniz.

RotaNur olarak umre turları programlarımızda Mescid-i Haram’a yakın Mekke otelleri seçenekleriyle ibadetlerinizi huzurla yapmanıza yardımcı oluyoruz. Yolculuk hazırlığınızla ilgili her türlü soru için iletişim sayfamız üzerinden ekibimize ulaşabilirsiniz. Rabbim içtiğiniz zemzemi şifa eylesin.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı esas alınmıştır; zemzem taşıma ve seyahat kuralları değişebileceğinden yola çıkmadan önce resmî kaynaklardan güncel durumu teyit ediniz.

1. Mustafa Sabri Küçükaşcı, “Zemzem”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2013. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
2. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Metâf”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
3. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, İbrâhîm Sûresi 14/37. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
4. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abdülmuttalib”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
5. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hâcer”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Bakara Sûresi 2/158. kuran.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
7. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sikâye”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
8. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sebil”. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
9. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Mekke ve Medine’nin kutsallığına inanarak oralardan toprak veya taş getirmenin bir sakıncası var mıdır?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.