Hudeybiye: Antlaşmanın ve Rıdvan Biatı’nın Yapıldığı Yerin Tarihi ve Ziyareti

Hudeybiye, Mekke’nin batısında, eski Cidde yolu üzerinde bulunan ve bugün Şümeysî adıyla anılan yerdir; hicretin 6. yılında Hz. Peygamber ile Kureyş arasında imzalanan Hudeybiye Antlaşması’na ve ağaç altında yapılan Rıdvan Biatı’na adını vermiştir. Bu rehberde Hudeybiye’nin nerede olduğunu, adını nereden aldığını, umre yolculuğunun ve antlaşmanın kaynaklarda nasıl anlatıldığını, Rıdvan Biatı’nı, bugün yerinde neler bulunduğunu ve umre programlarındaki yerini kaynaklarıyla ele alıyoruz.

Hudeybiye Nerede?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hudeybiye, Mekke’nin 17 km batısında ve eski Cidde yolu üzerindedir. Adını, “semüre” denilen bir çeşit çöl ağacından ya da yanındaki kuyudan alır. Harem bölgesinin sınırını gösteren alemlerden biri burada dikilidir ve Hudeybiye, Mekke’de bulunanların ihrama girdiği yerlerden biri olarak bilinir.

Ansiklopedi, İslâm’ın doğuşu sırasında burada bir yerleşim bulunduğuna dair bir belirtiye rastlanmadığını, ilk iskânın Hulefâ-yi Râşidîn döneminin hemen ardından hacıların ihtiyaçlarını karşılamak üzere başladığını ve zamanla köye dönüşen yerin VIII. (XIV.) yüzyıldan itibaren Şümeysî adıyla anıldığını kaydeder. Suudi Arabistan Medya Bakanlığı’nın ansiklopedisi Saudipedia da Hudeybiye’yi Mekke bölgesindeki siyerle ilişkili tarihî yerler arasında sayar. Mekke’deki diğer ziyaret noktalarını Mekke’de gezilecek yerler rehberimizde bir arada anlattık.

Umre Yolculuğu ve Hudeybiye’de Konaklama

Hudeybiye’nin asıl şöhreti, hicretin 6. yılının Zilkade ayı başında (Mart 628) Hz. Peygamber’in gördüğü bir rüya üzerine (Fetih 48/27) ashabıyla birlikte umre yapmak için Medine’den Mekke’ye giderken burada konaklamasından gelir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu yolculuğa 1400-1500 Müslüman katılmış; umreye niyet edip ihrama girmişler, yanlarına yetmiş kurbanlık deve almışlardı ve barışçı bir amaç taşıdıkları için silahsızdılar.

Kaynakların aktardığına göre Hudeybiye’ye varıldığında Hz. Peygamber’in Kasvâ adlı devesi çökmüş ve kalkmamıştır. Hz. Peygamber, devenin böyle bir huyu olmadığını, fili Mekke’ye girmekten alıkoyan Allah’ın onu da şehre girmekten alıkoyduğunu söylemiştir. Mekkeli müşrikler ise Müslümanların niyetini anladıkları hâlde onları şehre sokmamaya karar vermiş, Hâlid b. Velîd komutasında 200 kişilik bir süvari birliğini Gamîm mevkiine göndermişlerdi.

Elçiler ve Hz. Osman

Hz. Peygamber önce Hırâş b. Ümeyye’yi elçi olarak gönderdi; ancak elçi kötü karşılandı. Ardından Kureyş arasında pek çok akrabası bulunan Hz. Osman gönderildi. Kureyşliler ona, isterse yalnız kendisinin Kâbe’yi tavaf edebileceğini söyledi; Hz. Osman, Hz. Peygamber tavaf etmeden kendisinin tavaf edemeyeceğini belirterek bunu kabul etmedi ve Mekke’de alıkonuldu.

Rıdvan Biatı: Ağaç Altındaki Söz

Hz. Osman’ın öldürüldüğü haberi Hudeybiye’deki Müslümanlara ulaşınca Hz. Peygamber, ashabından biat almaya karar verdi. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Bey’atürrıdvân” maddesine göre biat, Hudeybiye’deki konaklama sırasında gölgelenilen semüre cinsi bir çöl ağacının altında alındı; rivayetlerin birine göre “ölüm üzerine”, diğerine göre “savaştan kaçmamak üzere” yapıldı.

Rivayetlerde biat eden sahâbîlerin sayısı farklı verilir; ansiklopediye göre en yaygın rivayet 1400 kişidir. Hz. Peygamber, Mekke’de bulunan Hz. Osman adına sağ elini onun eli kabul ederek biat etmiştir. Biat haberi Mekkelileri etkiledi; Hz. Osman’ı ve diğer bazı Müslümanları serbest bıraktılar ve Süheyl b. Amr’ı antlaşma için gönderdiler.

Fetih sûresinin 10. ve 18. âyetleri bu biattan söz eder. 18. âyette Allah’ın, ağaç altında biat eden müminlerden razı olduğu bildirildiği için biata “Bey’atü’r-rıdvân” (rıza biatı), biat edenlere “Ashâbü’ş-şecere”, ağaca da “Şeceretü’r-rıdvân” denmiştir. Ansiklopedi, Tirmizî’de geçen “Ağaç altında bana biat edenlerden hiçbirisi cehenneme girmeyecektir” hadisini de aktarır.

Rıdvan ağacına ne oldu?

Kaynaklarda ağaç hakkında iki rivayet bulunur. Birine göre Müslümanlar ertesi yıl ya da Hz. Ömer’in hilafeti sırasında ağacı aramış, bulamamışlardır. Diğerine göre Hz. Ömer, ağacın ziyaretler yüzünden kutsiyet kazanmasından endişe ederek kesilmesini emretmiştir. Bugün ağacın bulunduğu yerde Hudeybiye Mescidi vardır.

Hudeybiye Antlaşması ve Maddeleri

Kureyş adına Süheyl b. Amr ile yapılan görüşmeler sonunda antlaşma imzalandı. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Hudeybiye Antlaşması” maddesi başlıca maddeleri şöyle sıralar:

• Müslümanlar o yıl Mekke’ye girmeden geri dönecek, umre için ertesi yıl gelecek ve şehirde üç gün kalabilecekti.
• Mekke’den Müslümanlara kaçan bir kişi velisinin isteğiyle geri verilecek, Müslümanlardan Mekke’ye sığınan iade edilmeyecekti.
• Barış on yıl sürecek, iki taraf kendi topraklarını kervanların geçişi, hac ve umre için güvende tutacaktı.
• Diğer Arap kabileleri taraflardan dilediğiyle ittifak yapabilecekti.

Antlaşma metninin başına “Bismillâhirrahmânirrahîm” yerine “Bismikellahümme”, “Muhammedün resûlullah” yerine “Muhammed b. Abdullah” yazılması da kabul edilmişti. Hz. Ömer dahil ashap şartlara tepki gösterdi; ancak Hz. Peygamber şartları kabul ettiğini söyleyince herkes bağlılığını bildirdi. Antlaşma yazılırken Mekke’den kaçıp gelen Ebû Cendel, şartlar gereğince babası Süheyl b. Amr’a teslim edildi.

Hudeybiye’de on iki ya da yirmi gün kalan Hz. Peygamber ve ashabı, antlaşmadan sonra kurbanlarını keserek ihramdan çıktı ve Medine’ye döndü. Dönüş yolunda Fetih sûresi indi.

“Apaçık Bir Fetih”: Antlaşmanın Sonuçları

Kur’an’da Hudeybiye Antlaşması Müslümanlar için “feth-i mübîn” ve “nasr-ı azîz” olarak nitelenir (Fetih 48/1, 3). TDV İslâm Ansiklopedisi, antlaşmanın İslâm tarihinde bir dönüm noktası olduğunu, o güne kadar Müslümanları muhatap kabul etmeyen Kureyş’in onları denk bir taraf olarak tanıdığını belirtir.

Ansiklopediye göre barış ortamında İslâm Arap yarımadasında hızla yayıldı; Hudeybiye’den Mekke’nin fethine kadar geçen iki yılda Müslüman olanların sayısı, önceki on sekiz yılda Müslüman olanların sayısını aştı. Antlaşmadan bir ay geçmeden Hayber’e yürüyüldü; Kureyş antlaşmayı bozunca iki yıl sonra Mekke fethedildi. Antlaşmanın ertesi yılı yapılan umre, kaynaklarda Umretü’l-kazâ (7/629) olarak bilinir.

Hudeybiye’nin Tarihçesi

TDV İslâm Ansiklopedisi’nin iki maddesinde yer alan bilgilere göre Hudeybiye’nin tarihindeki başlıca dönemler şöyledir:

Bugün Hudeybiye’de Neler Var?

Ansiklopediye göre bugün Hudeybiye’de, Hz. Ömer zamanında kesilen ağacın (Şeceretü’r-rıdvân) yerine yapılmış Hudeybiye Mescidi, Harem sınırını belirleyen alem ve bu alemin hemen dışında üzerinde Osmanlı dönemine ait kitâbelerin bulunduğu bir hamam yer alır. Ansiklopedinin görsel arşivinde Osmanlıların Rıdvan Biatı hatırasına Hudeybiye’de yaptırdığı kuyu ile Harem sınırına işaret eden abide de yer alır.

Ziyaretçiler genellikle mescidi ve Harem sınırını gösteren alemi görmek için buraya uğrar. Mescit vakit namazlarının kılındığı bir camidir; cemaat sırasında saf aralarında dolaşmamak, fotoğraf çekerken namaz kılanları rahatsız etmemek gerekir.

Umre Programlarında Hudeybiye

Mekke’de birkaç gün kalınan umre programlarında Hudeybiye, genellikle Mekke çevresindeki siyer mekânlarının araçla gezildiği turlar içinde ziyaret edilir. Harem sınırında bulunduğu için Mekke’de bulunanların ihrama girdiği yerlerden biri olarak da bilinir. Mekke’deyken yeniden umre yapmak isteyenlerin hangi mescitlerden ihrama girebileceğini Mekke’de gezilecek yerler yazımızın ihram mescitleri bölümünde anlattık; ihramın hükümleri için Diyanet’in yaklaşımını esas almak ve program rehberinize danışmak yerinde olur.

Hudeybiye ziyareti umrenin bir parçası değildir; umrenin farzları ve vacipleri Mescid-i Haram’da yerine getirilir. Bu ziyaret, siyeri yerinde tanımak ve barışın, sabrın, sözde durmanın hatırasını anmak için yapılan gönüllü bir ziyarettir. Medine tarafındaki siyer mekânları için Uhud Dağı ve Mescid-i Kıbleteyn yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Sabrın ve Sözün Yeri

Hudeybiye, gösterişli bir anıt alanı değildir. Ancak burası, ihramlı bir topluluğun Kâbe’yi gözü önünde bilerek geri döndüğü, ağır görünen şartlara rağmen verilen sözün tutulduğu ve Kur’an’ın bu dönüşü “apaçık bir fetih” diye andığı yerdir. Mekke’de birkaç gününüz varsa Hudeybiye’yi, Fetih sûresini okuyup üzerinde düşünebileceğiniz bir durak olarak planlamanızı öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı ve TDV İslâm Ansiklopedisi yaklaşımı esas alınmıştır; Mekke çevresindeki ziyaret düzeni değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. Muhammed Hamîdullah, “Hudeybiye Antlaşması”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 18, 1998, s. 297-299. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 10.11.2026.
2. Mustafa Fayda, “Bey’atürrıdvân”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 6, 1992, s. 39-40. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 10.11.2026.
3. Saudipedia (Suudi Arabistan Medya Bakanlığı), “List of Archaeological Sites in Makkah al-Mukarramah Province”. saudipedia.com. Erişim: 10.11.2026.