Darü’l-Erkam: İslâm’ın İlk Davet Merkezinin Tarihi ve Bugünkü Yeri

Darü’l-Erkam, Mekke’de Safâ tepesinin eteğinde bulunan ve ilk Müslümanlardan Erkam b. Ebü’l-Erkam’a ait olan evdir; İslâm’ın ilk yıllarında Hz. Peygamber’in ashabına dini öğrettiği, Kur’an okuduğu, onlarla namaz kıldığı ve insanları İslâm’a davet ettiği merkez olarak tarihe geçmiştir. Bu rehberde Darü’l-Erkam’ın nerede olduğunu, Erkam b. Ebü’l-Erkam’ın kim olduğunu, evin davet dönemindeki yerini, sonraki tarihini, bugünkü durumunu ve ziyaret bilgilerini kaynaklarıyla ele alıyoruz.

Darü’l-Erkam Nerede?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Darü’l-Erkam, Mekke’de Safâ tepesinin eteğinde, Harem’in içinde bulunuyordu. Suudi Arabistan Medya Bakanlığı’nın ansiklopedisi Saudipedia da evi Safâ dağının sağ yamacında gösterir ve Hz. Peygamber’in Müslüman olan sahâbîlerle burada bir araya geldiğini, evin İslâm’ın ilk toplanma yeri olduğunu belirtir.

Ev bugün ayakta değildir. Ansiklopediye göre Suudi döneminde Harem’in genişletilmesi sırasında yıkılmış ve yeri Mescid-i Haram’a katılmıştır. Dolayısıyla Darü’l-Erkam’ın hatırası, bugün sa’yin başladığı Safâ tepesinin çevresinde, Mescid-i Haram’ın içinde yaşar. Safâ’nın konumu ve sa’y için Safa ile Merve tepeleri, Mekke’deki diğer ziyaret noktaları için Mekke’de gezilecek yerler yazılarımıza bakabilirsiniz.

Erkam b. Ebü’l-Erkam Kimdir?

Evin sahibi Erkam b. Ebü’l-Erkam, Kureyş’in Mahzûmoğulları kolundandır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Erkam b. Ebü’l-Erkam” maddesine göre ilk Müslümanlar arasında yedinci ya da on ikinci sırada yer aldığı belirtilir. Hz. Peygamber’e sadakatle bağlanarak evini onun emrine vermiştir.

Erkam, Medine’ye ilk hicret edenler arasındadır; Medine’de Ebû Talha Zeyd b. Sehl el-Ensârî ile aralarında kardeşlik bağı kurulmuş ve kendisine bir ev verilmiştir. Bedir, Uhud ve Hendek başta olmak üzere savaşlara katılmıştır. Bedir’e katılan sahâbîleri Bedir yazımızda anlattık.

Davet Döneminin Merkezi

Ansiklopediye göre Mekkeli müşriklerin baskıları artınca Hz. Peygamber bu evi merkez edindi. Burada ashabına dini öğretiyor, insanları İslâm’a davet ediyor, Kur’an okuyor ve onlarla birlikte namaz kılıyordu. Evin Harem’in içinde, Kâbe’nin yakınında bulunması, Hz. Peygamber’in dikkat çekmeden Mekkelilerle ve hac için gelen ziyaretçilerle görüşebilmesine imkân veriyordu.

Bu dönemde pek çok kişi Darü’l-Erkam’da Müslüman oldu; bunların en bilineni Hz. Ömer’dir. Ev, bu nedenle “Dârülislâm” (İslâm evi) diye de anıldı. Saudipedia, davetin gizli yürütüldüğü dönemde Hz. Peygamber’in burada bir grup Müslümanla gizlendiği için eve “el-Muhtebâ” da dendiğini aktarır.

Ev ne zaman kullanıldı?

Kaynaklarda Hz. Peygamber’in bu eve geçişi yaygın olarak peygamberliğin dördüncü yılına tarihlenir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Dârülerkam” maddesi ise Erkam’ın ilk Müslümanlardan olmasını gerekçe göstererek bu tarihin doğru olmadığını, geçişin peygamberliğin ilk yılına, hatta ilk aylarına tarihlenmesi gerektiğini savunur. Aynı maddeye göre Hz. Peygamber, Hz. Ömer’in Müslüman olmasından sonra, peygamberliğin altıncı yılının Zilhicce ayında evden ayrılmıştır. İki görüşü de kaynağıyla birlikte aktarıyoruz.

Darü’l-Erkam’ın Sonraki Tarihi

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Erkam evi çocuklarına bıraktı ve torunları burada oturdu. Abbâsî halifesi Ebû Ca’fer el-Mansûr evi satın aldı; ev daha sonra oğlu Halife Mehdî’ye geçti, o da eşi Hayzürân bint Atâ’ya hediye etti. Hayzürân çevresindeki evleri ve arsaları da satın alarak yapıyı yeniden inşa ettirdi ve bir mescit ekledi; bu yüzden ev “Dâruhayzürân” diye de anıldı.

Yapı defalarca tamir gördü. Osmanlı padişahı III. Murad 999 (1591) yılında burayı cami olarak yeniletti. Suudi döneminde Harem’in genişletilmesi sırasında yapı yıkıldı ve yeri Mescid-i Haram’a katıldı.

Darü’l-Erkam’ın Tarihçesi

TDV İslâm Ansiklopedisi’nin iki maddesinde yer alan bilgilere göre evin tarihindeki başlıca dönemler şöyledir:

Bugün Darü’l-Erkam Ziyaret Edilebilir mi?

Darü’l-Erkam’ın binası bugün bulunmadığı için ayrıca gezilebilecek bir yapı yoktur; evin yeri Mescid-i Haram’ın Safâ tarafındaki genişletme alanında kalır. Mescid-i Haram’a gelen ziyaretçiler, sa’ye başladıkları Safâ tepesinin çevresinde bu ilk davet merkezinin hatırasını anabilir.

Mekke’de birkaç gün kalınan umre programlarında, şehir turlarında genellikle Cebel-i Nûr, Sevr Dağı ve Cennetü’l-Muallâ gibi noktalar ziyaret edilir; Darü’l-Erkam ise ayrı bir durak değil, Mescid-i Haram içinde anılan bir hatıradır. Bu hatırayı ziyaret etmek umre ibadetinin bir parçası değildir; umrenin farzları ve vacipleri Mescid-i Haram’da yerine getirilir. Davetin Mekke dışına taşındığı ilk girişim için Taif, Mekke’deki diğer siyer mekânları için Hira Mağarası ve Mescid-i Cin yazılarımızı da okuyabilirsiniz.

Safâ’da bu hatırayı anarken

Safâ ve çevresi, umre yapanların sa’ye başladığı ve yoğunluğun en fazla olduğu yerlerden biridir. Darü’l-Erkam’ı anmak için ayrı bir yer aramaya, durup kalabalığın akışını kesmeye ya da duvar, sütun gibi yapılara teberrük niyetiyle yönelmeye gerek yoktur; dinin onaylamadığı davranışlardan kaçınmak gerekir. En güzeli, sa’yinizi ve duanızı her zamanki gibi sürdürürken bu ilk yılları hatırlamak, vakit buldukça Mescid-i Haram’da Kur’an okumak ve ilk Müslümanlar için dua etmektir. Ziyaret ve fotoğraf çekme kuralları Mescid-i Haram yönetiminin düzenlemelerine bağlıdır; görevlilerin yönlendirmelerine uymak hem sizin hem de diğer ziyaretçilerin rahatı için önemlidir. Mescid-i Haram’ın bölümleri ve ziyaret düzeni için Mescid-i Haram yazımıza bakabilirsiniz.

Gizli Davetten Açık Davete

Darü’l-Erkam, gösterişli bir yapı olarak değil, küçük bir topluluğun Kur’an’ı öğrendiği ve birlikte namaz kıldığı bir ev olarak tarihe geçmiştir. Safâ’da sa’ye başlarken, İslâm’ın ilk yıllarında birkaç adım ötede bir evde toplanan o küçük topluluğu hatırlamak, Mescid-i Haram’daki ibadetinize ayrı bir anlam katacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı ve TDV İslâm Ansiklopedisi yaklaşımı esas alınmıştır; Mescid-i Haram’daki düzen değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.

1. M. Asım Köksal, “Dârülerkam”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, 1993, s. 520-521. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 10.11.2026.
2. Ahmet Önkal, “Erkam b. Ebü’l-Erkam”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 11, 1995, s. 305. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 10.11.2026.
3. Saudipedia (Suudi Arabistan Medya Bakanlığı), “Makkah al-Mukarramah City”. saudipedia.com. Erişim: 10.11.2026.