İçindekiler 22 başlık
- Cennetül Baki Nerede?
- Cennetül Baki nedir, adı ne anlama gelir?
- Cennetül Baki’de Kimler Yatıyor?
- Bakî’de başka hangi isimler anılır?
- Hz. Peygamber’in oğlu İbrahim’in kabri
- Hz. Peygamber’in kızlarının kabirleri
- Hz. Osman’ın kabri ve Hüşş-i Kevkeb
- Cennetül Baki Hikâyesi Nasıl Başladı?
- Türbelerden Bugünkü Sadeliğe
- Kadınlar Cennetül Baki’yi Ziyaret Edebilir mi?
- Cennetül Baki kadınlara neden yasak?
- Diyanet’e göre kadınların kabir ziyareti caiz mi?
- Cennetül Baki Ziyaret Adabı
- Cennetü’l-Bakî’de hangi dua okunur?
- Kabir Ziyaretinin Hikmeti
- Ziyaret İçin Pratik Bilgiler
- Bakî ziyaretinde nasıl giyinmeli?
- Mescid-i Nebevî’deki cenaze namazlarına katılmalı mı?
- Cennetül Baki Hakkında Yanlış Bilinenler
- Sade Bir Mezarlığın Büyük Hatırası
- Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynakça
Cennetül Baki, Medine’de Mescid-i Nebevî’nin hemen yanı başında uzanan ve Müslümanların kurduğu ilk mezarlık olan Bakīu’l-garkad’ın Türkiye’de yaygın olarak kullanılan adıdır; Hz. Osman’dan Hz. Peygamber’in oğlu İbrahim’e, Ehl-i beyt mensuplarından pek çok sahabiye kadar İslam’ın öncü nesli burada medfundur. Bu rehberde mezarlığın nerede olduğunu, adının anlamını, kimlerin burada yattığını, Cennetül Baki hikâyesini ve türbelerden bugünkü sadeliğe uzanan tarihini, ziyaret adabını ve kadınların ziyaretiyle ilgili güncel uygulamayı kaynaklarıyla ele alıyoruz.
Kısaca
Cennetül Baki, Medine’de Mescid-i Nebevî’nin güneydoğusunda yer alan ve Hz. Peygamber’in mezarlık olarak belirlediği ilk kabristandır. Buraya muhacirlerden ilk defnedilen Osman b. Maz’ûn, ensardan ilk defnedilen ise Es’ad b. Zürâre’dir. Kabirler bugün isimsiz ve sade taşlarla işaretlidir; mezarlık hâlâ kullanılmaktadır.
- Konum: Medine, Mescid-i Nebevî’nin güneydoğusu; mescitle arasında bina yoktur.
- Adı: Asıl adı Bakīu’l-garkad; “garkad” bölgede yetişen dikenli bir çalıdır.
- Kimler var: Hz. Osman, Hz. Peygamber’in oğlu İbrahim, Hz. Abbas, Hz. Hasan, ezvâc-ı tâhirât ve pek çok sahabi.
- Bugünkü hâli: Türbe ve mezar taşı yoktur; kabirler sade toprak yığınlarıyla belirgindir.
- Ziyaret: Mezarlık belirli saatlerde erkek ziyaretçilere açılır; kadınlar duvarların dışından selam verip dua eder.
Cennetül Baki Nerede?
Cennetül Baki, Medine’nin güneydoğusunda, Mescid-i Nebevî’nin hemen yakınındadır. Eskiden mezarlığa Bakī’ kapısından geçilerek girilirdi; bugün Mescid-i Nebevî ile mezarlık arasında herhangi bir bina kalmamıştır. Mescidin doğu cephesindeki kapılardan çıkan ziyaretçiler, kısa bir yürüyüşle mezarlığın duvarlarına ulaşır.
Mezarlık, yüksek duvarlarla çevrili ve içinde yürüyüş yolları bulunan geniş bir alandır. Kabirlerin büyük çoğunluğu, üzerinde isim bulunmayan basit taşlarla işaretlenmiştir. Bu yakınlık, Medine’de bulunduğunuz günlerde Bakî ziyaretini ayrı bir gezi olarak değil, mescitteki ibadetin doğal bir devamı olarak planlamanıza imkân tanır.
Bilgi Kartı: Cennetü’l-Bakî
- Konum
- Medine’nin güneydoğusu, Mescid-i Nebevî’nin yakını
- Asıl adı
- Bakī’ veya Bakīu’l-garkad
- Kuruluşu
- Hz. Peygamber’in Medine’de mezarlık olarak belirlediği ilk yer
- İlk defnedilenler
- Muhacirlerden Osman b. Maz’ûn, ensardan Es’ad b. Zürâre
- Eski çevre duvarı
- Kanûnî Sultan Süleyman devrinde yapılmış, günümüzde yıkılmıştır
- Bugünkü durumu
- Türbe ve mezar taşı bulunmaz; mezarlık olarak kullanılmaya devam eder
Cennetül Baki nedir, adı ne anlama gelir?
Cennetül Baki, Medine’de Müslümanların kurduğu ilk mezarlıktır; asıl adı Bakīu’l-garkad’dır. Arapçada “bakī” çeşitli ağaçların ve kökleriyle birlikte çalılıkların bulunduğu araziyi, “garkad” ise bölgede yetişen dikenli bir çalı türünü ifade eder. Hz. Peygamber burayı mezarlık olarak belirlemeden önce alan bu çalılıklarla kaplıydı. Türkiye’de ve İslam dünyasının pek çok yerinde mezarlık, burada yatan mübarek kişilere duyulan hürmetle “Cennetü’l-Bakî” adıyla anılır.
Cennetül Baki’de Kimler Yatıyor?
Cennetül Baki’de Hz. Peygamber’in ailesinden, ashabından ve sonraki nesillerden çok sayıda isim medfundur; kaynaklar burada yatanların tam sayısını vermez. Aşağıdaki tablo, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Bakî’de medfun olduğunu kaydettiği isimlerden bazılarını özetler.
Kaynaklar, Hz. Peygamber’in hanımlarından pek çoğunun da Bakî’de medfun olduğunu bildirir:
- Hz. Âişe ve Hz. Hafsa,
- Ümmü Seleme ve Zeyneb bint Huzeyme,
- Zeyneb bint Cahş, Safiyye ve Mâriye.
Bakî’de başka hangi isimler anılır?
Bakî’ye sahabilerin yanı sıra Ehl-i beyt’in ileri gelenleri ve tâbiîn neslinden birçok kimse defnedilmiştir. Kaynaklarda Hz. Peygamber’in amcası Hz. Abbas ile halası Safiyye bint Abdülmuttalib, sütannesi Halîme ve bazı torunlarının burada yattığı bildirilir; Kerbelâ’da şehit edilen Hz. Hüseyin’in başının Dımaşk’tan Medine’ye gönderilerek annesinin yanına defnedildiği de nakledilir. Kıraat imamı Nâfi’ b. Abdurrahman’ın kabri de kaynaklarda İmam Mâlik’in kabriyle birlikte anılır. Bakî’de medfun olanların sayısı ise kesin olarak bilinmez.
Hz. Peygamber’in oğlu İbrahim’in kabri
Hz. Peygamber’in oğlu İbrahim küçük yaşta vefat edince Bakî’ye defnedilmesini emretti; kabrinin üzerine su döktü ve bu yere Zevrâ adını verdi. Kaynaklara göre bu defin üzerine Medine’deki her kabile Bakî’de kendisi için bir yer ayırdı. Hz. Peygamber oğlunun vefatında gözyaşı döktü ve “Göz yaşarır, kalp hüzünlenir; biz ancak Rabbimizin razı olacağı sözü söyleriz. Ey İbrahim, senin ayrılığınla gerçekten hüzünlüyüz.” buyurdu (Buhârî, Müslim). O gün güneş tutulunca bazı insanlar bunu İbrahim’in vefatına bağladı; Hz. Peygamber ise güneşin ve ayın kimsenin ölümü ya da doğumu için tutulmadığını, bunların Allah’ın âyetlerinden olduğunu bildirdi (Buhârî, Müslim).
Hz. Peygamber’in kızlarının kabirleri
Hz. Peygamber’in kızlarından Hz. Rukıyye ile Hz. Zeyneb’in Bakî’ye defnedildiği kaynaklarda bildirilir; TDV İslâm Ansiklopedisi Hz. Fâtıma ile oğlu Hz. Hasan’ın da sonradan Bakî’ye gömüldüğünü kaydeder. Kabirlerin yeri bugün işaretli olmadığı için ziyaret sırasında tek tek kabir aramak yerine burada yatanların tamamını anmak ve hepsi için dua etmek en doğru yoldur.
Hz. Osman’ın kabri ve Hüşş-i Kevkeb
Hz. Osman, şehit edildikten sonra Bakî’nin o dönemde dışında kalan ve “Hüşş-i Kevkeb” olarak bilinen bir bahçeye defnedildi; bu alan daha sonra mezarlığın sınırlarına katıldı. Kabrinin üzerine 601 (1205) yılında Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin emriyle kubbeli bir türbe yapılmış, bu türbe sonraki dönemde kaldırılmıştır. Bugün Hz. Osman’ın kabri mezarlığın iç kısımlarında yer alır ve rehberler tarafından ziyaretçilere gösterilir.
Cennetül Baki Hikâyesi Nasıl Başladı?
Cennetül Baki hikâyesi, Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinden sonra ashabından vefat edenler için bir defin yeri aramasıyla başlar; Resûl-i Ekrem bu iş için Bakī’ mevkiini kararlaştırdı. Mezarlığın ilk sakini, Bedir Gazvesi’nin ardından vefat eden ve Medine’de ilk vefat eden muhacir olan Osman b. Maz’ûn’dur.
Hz. Peygamber, Osman b. Maz’ûn’un baş ve ayak uçlarına kendi getirdiği iki taşı koydu ve “Bu âhirete ilk gidenimizdir.” diyerek buraya Revhâ adını verdi; daha sonra vefat eden bir kimsenin nereye defnedileceği sorulduğunda “Âhirete ilk gidenimiz olan Osman b. Maz’ûn’un yanına” buyururdu. Rivayete göre kabrin baş ucuna koyduğu taş için de “Böylece kardeşimin kabrini bulur, tanır ve ailemden ölenleri de artık buraya gömerim.” demiştir. Ensardan Bakî’ye ilk defnedilen ve cenaze namazı Hz. Peygamber tarafından ilk kıldırılan sahabi ise Es’ad b. Zürâre’dir.
Hz. Âişe’nin rivayetine göre Resûlullah zaman zaman Bakî’ye gider ve orada medfun olanlara dua ederdi; bazı cenaze namazlarını burada kıldırır, zaman zaman ordularını da buradan sefere uğurlardı. Habeşistan hükümdarı Ashame’nin gıyabî cenaze namazını da Bakî’de kıldırmıştır.
Türbelerden Bugünkü Sadeliğe
Bakî, tarih boyunca kubbeli türbelerle donatılmış, sonra bu yapılar kaldırılarak bugünkü sade görünümüne kavuşmuştur. Eski fotoğraf ve gravürlerde görülen kubbeler bu dönemin hatırasıdır; aşağıdaki tablo mezarlığın görünümündeki başlıca değişiklikleri özetler.
Evliya Çelebi, 17. yüzyılda Bakî’de türbesi bulunanların sandukalarının altın işlemeli yeşil atlasla örtülü olduğunu, türbedarların ziyaretçilere güzel koku sunduğunu anlatır. Bugün mezarlıkta hiçbir türbe ve mezar taşı bulunmaz; kabirlerin çoğunun kime ait olduğu da kesin olarak bilinmez. Bu yüzden kabir yeri iddialarına değil, kaynakların verdiği genel bilgilere güvenmek gerekir.
Önemli: Kabirlere el ve yüz sürmek, kabirlerden bir şey istemek, kabirlere yönelerek namaz kılmak, toprak veya taş almak gibi davranışların dinde yeri yoktur. Din İşleri Yüksek Kurulu da kabir ve türbe ziyaretlerinde kabrin taşlarını öpmek, bez bağlamak, mum yakmak ve yatanlardan medet ummak gibi davranışların tevhid inancıyla bağdaşmadığını belirtir. Ziyaretinizi selam, dua ve Kur’an okumakla sınırlı tutun; görevlilerin uyarılarına ve fotoğraf çekme kurallarına uyun.
Kadınlar Cennetül Baki’yi Ziyaret Edebilir mi?
Bu soru, Türkiye’den giden ziyaretçilerin en sık sorduğu sorulardan biridir. Cevap verirken dinî hüküm ile Suudi Arabistan’daki uygulamayı birbirinden ayırmak gerekir.
Cennetül Baki kadınlara neden yasak?
Suudi makamları, kadınların kabir ziyaretini sınırlayan bir içtihadı esas aldığı için kadın ziyaretçilerin mezarlık alanına girişine uzun süredir izin vermemektedir. Kadınlar genellikle mezarlığın dışından, duvarlara yakın uygun bir noktadan selam verip dua edebilmektedir. Bu uygulama zaman zaman değişebildiği için ziyaret öncesinde güncel durumu rehberinizden ve resmî duyurulardan teyit edin.
Diyanet’e göre kadınların kabir ziyareti caiz mi?
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre bütün Müslümanlar kabir ziyaretinde bulunabilir; Hz. Peygamber’in “Size kabir ziyaretini yasaklamıştım. Artık kabirleri ziyaret edebilirsiniz. Çünkü bu size ahireti hatırlatır.” (Müslim, Ebû Dâvûd) buyurması kadınları da kapsar. Kurul ayrıca kadınların özel hâllerinde kabir ziyareti yapmalarını, dua etmelerini ve ezberden dua âyetleri okumalarını yasaklayan bir âyet ya da hadis bulunmadığını belirtir. Dolayısıyla Bakî’de kadınlar için uygulanan kısıtlama dinî bir yasaktan değil, ziyaretin yapıldığı ülkenin benimsediği uygulamadan kaynaklanır. Kadınların umre yolculuğuna dair diğer konuları kadınlar umreye nasıl gider yazımızda ele aldık.
Bilgi: Kadın ziyaretçilerin mezarlığın dışından selam verip dua etmesi, ziyaretin manevi kazancını ortadan kaldırmaz; kabir ziyaretinin amacı olan selam, dua ve ölümü hatırlama duvarın dışından da yerine getirilebilir. Mescid-i Nebevî’nin doğu avlusundan Bakî’nin duvarları görülebildiği için pek çok ziyaretçi bu ziyareti namaz sonrasında buradan yapar.
Cennetül Baki Ziyaret Adabı
Bakî ziyareti bir kabir ziyareti olduğu için Hz. Peygamber’in öğrettiği adaba uygun yapılır: burada yatanlara selam vermek, onlar için dua etmek, ölümü hatırlamak ve ibret almak. Din İşleri Yüksek Kurulu, ziyaret edenin ahireti hatırlamasını, ölüler için dua etmesini ve Kur’an okuyup sevabını bağışlamasının uygun olacağını belirtir.
- Selam verin Mezarlığa girerken ya da duvarın önüne geldiğinizde kabir ehline selam verin.
- Kur’an okuyun Fatiha başta olmak üzere bildiğiniz sureleri okuyup sevabını burada yatanlara bağışlayın.
- Dua edin Burada yatanlar ve bütün müminler için mağfiret dileyin.
- Yollara dikkat edin Kabirlerin üzerine basmamaya ve yürüyüş yollarının dışına çıkmamaya özen gösterin.
- Sükûneti koruyun Sesinizi yükseltmeden, ziyaretçileri rahatsız etmeden ziyaretinizi tamamlayın.
Ziyaret sırasında kaçınılması gereken davranışlar ise şunlardır:
- Kabirlerin taşlarını öpmek, onlara sarılmak ya da el ve yüz sürmek,
- Burada yatanlardan medet ummak, onlara dilek ve ihtiyaç arz etmek,
- Kabirlere bez bağlamak, mum yakmak ya da adak niyetiyle bir şey dağıtmak,
- Yüksek sesle ağlayıp gürültü yapmak,
- Mezarlıktan toprak veya taş alıp götürmek.
Cennetü’l-Bakî’de hangi dua okunur?
Kabir ziyaretinde okunması zorunlu belirli bir dua yoktur; kişi kendi diliyle de dua edebilir. Büreyde’den nakledilen hadiste Hz. Peygamber’in, kabristana giden ashabına şu selamı öğrettiği bildirilir (Müslim):
Okunuşu: Esselâmü aleyküm ehle’d-diyâri mine’l-mü’minîne ve’l-müslimîn. Ve innâ inşâallâhu biküm le-lâhikûn. Es’elullâhe lenâ ve lekümü’l-âfiyeh.
Anlamı: Ey bu diyarın mümin ve Müslüman sakinleri, selam size! Biz de inşallah size katılacağız. Allah’tan bizim için de sizin için de afiyet dilerim.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun naklettiğine göre Hz. Peygamber geceleri Bakî kabristanına gelir ve burada yatanlara selam verip onlar için mağfiret dilerdi (Müslim). Medine’deki dua adabı için Ravza duası yazımıza da göz atabilirsiniz.
Kabir Ziyaretinin Hikmeti
Kabir ziyaretinin amacı ölümü hatırlamak, dünyaya aşırı bağlanmaktan korunmak ve ahirete hazırlanmaktır. İslam’ın ilk yıllarında Hz. Peygamber kabir ziyaretini bir süre yasaklamış, iman yerleşince bu yasağı kaldırmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre ilk dönemdeki yasağın amacı, yanakları yumruklamak ve ağıt yakmak gibi cahiliye âdetlerini unutturmak, kabirlere aşırı saygıdan doğan şirk görüntülerini ortadan kaldırmaktı; bu âdetlerin çirkinliği anlaşıldıktan sonra Resûl-i Ekrem ahireti hatırlatacağı için kabirlerin ziyaret edilebileceğini bildirmiştir.
Aynı kaynakta, Hz. Peygamber’in Medine’deki Bakīu’l-garkad kabristanını sık sık ziyaret ettiği de kaydedilir. Bakî’de yatanların İslam’ın ilk nesli olması, bu tefekküre ayrı bir derinlik katar: ziyaretçi bir yandan onlar için dua ederken diğer yandan kendi hayatını ve geride bırakacaklarını düşünme fırsatı bulur.
Bu yönüyle Bakî ziyareti, Medine günlerinin en sade ama en düşündürücü duraklarından biridir: burada ne bir türbe ne de bir kitâbe vardır; ziyaretçiyi karşılayan tek şey, toprakla aynı hizada duran kabirler ve onların hatırlattığı ortak âkıbettir.
Ziyaret İçin Pratik Bilgiler
Bakî’nin erkek ziyaretçilere açık olduğu saatler genellikle belirli namazların ardından düzenlenir ve kapılar sınırlı süre açık kalır. Saatler dönemden döneme değişebildiğinden, Medine’ye vardığınızda güncel ziyaret saatlerini rehberinizden öğrenin.
- Ziyareti, Mescid-i Nebevî’deki sabah veya ikindi namazının ardından planlayın; mezarlık mescide çok yakın olduğundan ayrı bir ulaşım gerekmez.
- Kabirlerin çoğu isimsiz olduğundan, rehber eşliğinde gitmek mezarlığın düzenini anlamayı kolaylaştırır.
- Sıcak aylarda güneşe karşı şapka veya şemsiye bulundurun, yanınıza su alın.
- Kalabalık saatlerde grubunuzla buluşma noktasını mescidin kapı numarası üzerinden belirleyin.
- Mezarlık içinde yüksek sesle konuşmaktan ve ziyaretçileri rahatsız edecek fotoğraf çekiminden kaçının.
Mescidin kapıları ve konaklama önerileri için Mescid-i Nebevi rehberimize, Medine’deki diğer mekânlar için Medine’de gezilecek yerler yazımıza göz atabilirsiniz.
Bakî ziyaretinde nasıl giyinmeli?
Bakî ziyareti genellikle Mescid-i Nebevî’deki namazların ardından yapıldığından, mescide giderken tercih ettiğiniz temiz ve sade kıyafetler bu ziyaret için de uygundur. Mezarlık içindeki yollar açık alanda olduğu için kalın tabanlı, rahat bir ayakkabı ve güneşe karşı bir başlık tercih edilmelidir. Erkeklerin şort gibi kısa kıyafetlerden, kadınların ise dar ve dikkat çekici giysilerden kaçınması ziyaretin edebine uygun düşer.
Mescid-i Nebevî’deki cenaze namazlarına katılmalı mı?
Mescid-i Nebevî’de farz namazların ardından sıklıkla cenaze namazı kılınır; bu namaza katılmak farz-ı kifâye olan bir ibadete ortak olmak anlamına gelir ve güzel bir vefa örneğidir. Cenaze namazının nasıl kılındığını bilmeyenler, namazdan önce kısa bir hatırlatma yapmak için rehberlerine danışabilir. Namaz sonrasında cenazeler çoğu zaman Bakî’ye defnedilmek üzere götürülür.
Cennetül Baki Hakkında Yanlış Bilinenler
Bakî ile ilgili anlatılanların bir kısmı eksik ya da hatalıdır. En sık karşılaşılan iddialar ve kaynaklardaki karşılıkları şöyledir:
| Yaygın iddia | Kaynaklara göre durum |
|---|---|
| Bakî yalnızca sahabilerin yattığı, kapalı bir tarihî alandır. | Bakî bugün de Medine’de vefat edenlerin defnedildiği bir mezarlık olarak kullanılır. |
| Kabirlerin kime ait olduğu levhalardan öğrenilebilir. | Mezarlıkta türbe ve mezar taşı bulunmaz; kabirlerin çoğunun sahibi kesin olarak bilinmez. |
| Kadınların kabir ziyareti dinen yasaktır. | Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre kadınlar da kabir ziyaretinde bulunabilir; Bakî’deki kısıtlama ülkedeki uygulamadan kaynaklanır. |
| Cennetü’l-Bakî ile Cennetü’l-Muallâ aynı yerdir. | Bakî Medine’de, Cennetü’l-Muallâ ise Mekke’dedir. |
| Mezarlıktan alınan toprak bereket getirir. | Kabirden toprak ya da taş almak, kabir ziyareti adabıyla bağdaşmaz. |
Tablodaki bilgiler TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Cennetü’l-Bakī’ maddesi ile Din İşleri Yüksek Kurulu’nun kabir ziyaretine dair fetvalarına dayanır. Mekke’deki mezarlık ve diğer mekânlar için Mekke’de gezilecek yerler yazımıza bakabilirsiniz.
Sade Bir Mezarlığın Büyük Hatırası
Cennetül Baki, gösterişten uzak görünümüne rağmen İslam tarihinin en değerli hatıralarından birini taşır. Burada yatanlar, Hz. Peygamber’le aynı sofrayı paylaşmış, onun davasına ömrünü adamış insanlardır. Bakî’nin önünde verilen bir selam, bu öncü nesle duyulan vefanın ve ahirete hazırlığın sessiz bir ifadesidir. Medine’den ayrılırken son kez Bakî’nin duvarlarına bakıp burada yatanlar için dua etmek, bu mübarek şehirden götürülecek en kıymetli hatıralardan biri olabilir.
RotaNur olarak Medine’yi kapsayan umre turları programlarımızda Bakî ziyaretini rehber eşliğinde ve güncel uygulamalara uygun biçimde planlıyoruz. Ziyaret planınızla ilgili sorularınızı iletişim sayfamızdan bize iletebilirsiniz. Rabbim Bakî’de yatanlardan razı olsun, ziyaretlerinizi kabul etsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Cennetü’l-Bakî ile Cennetü’l-Muallâ aynı yer mi?
Hayır, bunlar iki ayrı mezarlıktır: Cennetü’l-Bakî Medine’de, Cennetü’l-Muallâ ise Mekke’dedir. Hz. Peygamber’in ilk eşi Hz. Hatice, Mekke’deki Cennetü’l-Muallâ’da medfundur. İki mezarlığın adının benzer olması, umre yolculuğuna ilk kez çıkanlar arasında sık karışıklığa yol açar; Mekke’deki ziyaret noktalarını ayrı bir yazıda derledik.
Cennetü’l-Bakî’ye giriş ücretli mi?
Hayır, Cennetü’l-Bakî’yi ziyaret etmek için herhangi bir ücret ödenmez. Mezarlık belirlenen saatlerde erkek ziyaretçilere açılır; kadın ziyaretçiler ise genellikle duvarların dışındaki uygun noktalardan selam verip dua eder. Ziyaret düzeni ve giriş koşulları dönemden döneme değişebildiğinden, Medine’ye vardığınızda güncel uygulamayı rehberinizden öğrenmeniz en pratik yoldur.
Cennetü’l-Bakî’de bugün de defin yapılıyor mu?
Evet, Bakî günümüzde de Medine’de vefat edenlerin defnedildiği bir mezarlık olarak kullanılmaktadır. Mescid-i Nebevî’de kılınan cenaze namazlarının ardından defin işlemlerinin burada yapıldığı sıkça görülür. Bu nedenle ziyaret sırasında cenaze törenlerine denk gelirseniz saygıyla kenarda beklemeniz uygun olur.
Cennetül Baki krokisi var mı?
Mezarlığın içinde kabirlerin kime ait olduğunu gösteren levhalar bulunmadığından ziyaretçiler çoğunlukla tarih kitaplarındaki ve rehber yayınlarındaki krokilerden yararlanır. Bu krokiler önemli kabirlerin bulunduğu kabul edilen yerleri gösterir; ancak kaynaklar arasında farklılıklar olabileceği unutulmamalıdır. Tecrübeli bir rehber eşliğinde yapılan ziyaret, bu konuda en güvenilir yöntemdir.
Medine’de Bakî dışında ziyaret edilen başka mezarlık var mı?
Evet, Medine’de Bakî’den sonra en çok ziyaret edilen mezarlık, Uhud Dağı’nın eteğindeki Uhud Şehitliği’dir. Burada Hz. Peygamber’in amcası Hz. Hamza ve Mus’ab b. Umeyr başta olmak üzere Uhud Savaşı’nda şehit düşen sahabiler medfundur. Rehberli Medine şehir turlarında bu ziyaret genellikle Kuba ve Kıbleteyn mescitleriyle birlikte planlanır; ziyaret adabını Uhud şehitleri ziyareti yazımızda anlattık.
Bakî ziyareti umre programında yer alır mı?
Bakî ziyareti umre ibadetinin bir parçası değildir; ancak Medine’yi kapsayan umre programlarında Mescid-i Nebevî’ye yakınlığı sayesinde kolayca planlanır. Ziyaret çoğu zaman sabah veya ikindi namazının ardından, rehber eşliğinde ya da serbest zamanda yapılır. Medine’de kalacağınız gün sayısı bu ziyaretlere ayırabileceğiniz zamanı doğrudan etkiler; program sürelerini umre kaç gün sürer yazımızda karşılaştırdık.
Kaynakça
Bu yazı, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak RotaNur editörlüğünce hazırlanmıştır. Dinî hükümlerde Diyanet İşleri Başkanlığı yaklaşımı esas alınmıştır; Medine’deki ziyaret düzeni ve saatleri değişebileceğinden yola çıkmadan önce güncel durumu resmî kaynaklardan teyit ediniz.
- Mustafa Fayda, “Cennetü’l-Bakī'”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 1993. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
- “Es’ad b. Zürâre”, TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
- “Mâlik b. Enes”, TDV İslâm Ansiklopedisi. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
- “Nâfi’ b. Abdurrahman”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2006. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
- M. Yaşar Kandemir, “Osman b. Maz’ûn”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2007. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kabir ziyaretinin adabı nedir?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kadınlar kabir ziyaretinde bulunabilirler mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Kadınlar âdet hâlinde iken kabir ziyareti yapılabilir mi?”, Fetvalar. kurul.diyanet.gov.tr. Erişim: 17.09.2026.
- M. Yaşar Kandemir, “Ziyaret”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2013. islamansiklopedisi.org.tr. Erişim: 17.09.2026.
Cihat Murat Yüksel, RotaNur blogunun editörü ve Markention'ın kurucusudur. Umre, hac ve helal seyahat hazırlığında yolcuların en çok sorduğu soruları Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarını esas alarak sade ve uygulanabilir rehberlere dönüştürür.
Bu yazıda yanıtlanan sorular
Cennetül Baki Nerede?
Cennetül Baki, Medine’nin güneydoğusunda, Mescid-i Nebevî’nin hemen yakınındadır. Eskiden mezarlığa Bakī’ kapısından geçilerek girilirdi; bugün Mescid-i Nebevî ile mezarlık arasında herhangi bir bina kalmamıştır. Mescidin doğu cephesindeki kapılardan çıkan ziyaretçiler, kısa bir yürüyüşle mezarlığın duvarlarına ulaşır.
Cennetül Baki nedir, adı ne anlama gelir?
Cennetül Baki, Medine’de Müslümanların kurduğu ilk mezarlıktır; asıl adı Bakīu’l-garkad’dır. Arapçada “bakī” çeşitli ağaçların ve kökleriyle birlikte çalılıkların bulunduğu araziyi, “garkad” ise bölgede yetişen dikenli bir çalı türünü ifade eder. Hz. Peygamber burayı mezarlık olarak belirlemeden önce alan bu çalılıklarla kaplıydı. Türkiye’de ve İslam dünyasının pek çok yerinde mezarlık, burada yatan mübarek kişilere duyulan hürmetle “Cennetü’l-Bakî” adıyla anılır.
Cennetül Baki’de Kimler Yatıyor?
Cennetül Baki’de Hz. Peygamber’in ailesinden, ashabından ve sonraki nesillerden çok sayıda isim medfundur; kaynaklar burada yatanların tam sayısını vermez. Aşağıdaki tablo, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Bakî’de medfun olduğunu kaydettiği isimlerden bazılarını özetler.
Bakî’de başka hangi isimler anılır?
Bakî’ye sahabilerin yanı sıra Ehl-i beyt’in ileri gelenleri ve tâbiîn neslinden birçok kimse defnedilmiştir. Kaynaklarda Hz. Peygamber’in amcası Hz. Abbas ile halası Safiyye bint Abdülmuttalib, sütannesi Halîme ve bazı torunlarının burada yattığı bildirilir; Kerbelâ’da şehit edilen Hz. Hüseyin’in başının Dımaşk’tan Medine’ye gönderilerek annesinin yanına defnedildiği de nakledilir. Kıraat imamı Nâfi’ b. Abdurrahman’ın kabri de kaynaklarda İmam Mâlik’in kabriyle birlikte anılır. Bakî’de medfun olanların sayısı ise kesin olarak bilinmez.
Cennetül Baki Hikâyesi Nasıl Başladı?
Cennetül Baki hikâyesi, Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinden sonra ashabından vefat edenler için bir defin yeri aramasıyla başlar; Resûl-i Ekrem bu iş için Bakī’ mevkiini kararlaştırdı. Mezarlığın ilk sakini, Bedir Gazvesi’nin ardından vefat eden ve Medine’de ilk vefat eden muhacir olan Osman b. Maz’ûn’dur.
Kadınlar Cennetül Baki’yi Ziyaret Edebilir mi?
Bu soru, Türkiye’den giden ziyaretçilerin en sık sorduğu sorulardan biridir. Cevap verirken dinî hüküm ile Suudi Arabistan’daki uygulamayı birbirinden ayırmak gerekir.
